WOI: slag aan de IJzer

     Op één van de talrijke zonnige Oktoberdagen: helder weer, stralende zon. Ideaal voor de talrijke foto's die zullen worden genomen.. Ik startte aan het Monument te Nieuwpoort. Het werd gebouwd op initiatief van oudstrijdersverenigingen. Op 7 augustus 1937 werd de eerste steen gelegd en op 24 juli 1938 ingehuldigd. De eerste zondag van augustus heeft hier een internationaal huldebetoon plaats aan de helden van de IJzer en hun aanvoerder koning Albert I. Aan de achterzijde vind je een Brits monument. 
Toegang: 1 luttele Euro als je de trap neemt; wie de lift verkiest moet 25 cent meer ophoesten. Eenmaal boven is het uitzicht prachtig. Kijk zuidwaarts en vind je de IJzertoren? Want daar fiets je straks naartoe. Het gebied waar je straks zult doorfietsen ligt nu aan je voeten. De Ganzepoot is ook goed te overzien, en bij helder weer de Kemmelberg, Rode Berg en welke bergen hebben we nog allemaal in het Heuvelland? 
De omgeving is mooi om te wandelen. Je kan helemaal rond de Ganzepoot, er staan nogal wat monumenten die herinneren aan WOI en vooral de cruciale rol die de Ganzepoot heeft gespeeld.

 

het Monument.Ganzepoot.het Monument.Brits Monument.Panorama op Monument.

 

          Een stukje geschiedenis (in grote lijnen weliswaar). Als je WOI en Ganzepoot zegt kom je uit bij de onderwaterzetting. Half oktober '14. Het Belgisch leger 48000 man komt uitgeput aan bij de IJzervlakte. Die mannen zijn immers al 2,5 maand continu aan het vechten... Daar tegenover: ruim 100 000 Duitsers met 350 stukken geschut. Orders: minimaal 48 uur volhouden tot versterkingen hen zouden bereiken. Van meet af aan is het een ongelijke strijd... Aanval, tegenaanval en het wordt voor het Belgisch leger steeds moeilijker om stand te houden. De Duitsers hebben er zin in, want als ze erin slagen om door te breken ligt Frankrijk op een presenteerblaadje. Dan komt men op het idee om de IJzervlakte te laten overstromen. Door de eeuwen heen is water dikwijls een geducht wapen gebleken. Op 21 oktober '14 zet schippersknecht Hendrik Geeraert bij nacht en hoogtij het Sas van de Kreek van Nieuwendamme (derde van links) open. Het water gutst de polders binnen, maar niet efficiënt genoeg.

Ene Karel Cogghe die de waterlopen kent als geen ander legt de legerleiding een plan voor dat niet kan mislukken. Men kiest voor het Afwateringskanaal Veurne-Ambacht (tweede van rechts) maar de Ganzepoot ligt in het bereik van de Duitse artillerie en men kiest voor het Kattesas aan de ander kant van Nieuwpoort. Maar dit heeft ook niet het gehoopte resultaat. Uiteindelijk, in de nacht van 29 op 30 okt lukt het H. Geeraert bij hoogtij de Afwatering open te zetten. Deze keer is het raak! De Duitsers worden verrast door het snelle opkomende water en hun opmars is gestopt. Om er zeker van te zijn dat de Duitsers geen water tekort zouden krijgen wordt dit gedurende de oorlog nog enkele keren herhaald! 
Beide partijen kunnen geen kant meer op, de stellingoorlog kan beginnen. De polders zijn herschapen in een grote binnenzee. Op sommige plaatsen 3 meter diep. Hier en daar is een bult die bovensteekt. Die bulten in het landschap zullen nog een grote rol gaan spelen. De Duitsers die dachten met Kerstmis terug thuis te zijn mogen zich beginnen ingraven! De Belgen zijn afgesneden van hun familie. Beide partijen hebben er een vijand bij: het water.

          We zouden bijna vergeten dat dit een fietstocht is, en geen les geschiedenis. Maar ja beste bezoeker beide zaken lopen door elkaar. Dus af en toe moet ik even in de tijd terug...

 
Ganzepoot.het Monument.De onderwaterzetter.Symbool.
 

          Eens te meer zullen knooppunten je de weg wijzen. We volgen nu de linkeroever van de IJzer op een nagelnieuw fietspad. Hier en daar duwen boomwortels het wegdek wat omhoog. Na de autostrade zie je de Unie brug. Hier een ietswat verwaarloosd monument. Ditmaal voor het 7e Liniregiment die hier stand hield tegen de oprukkende Duitsers. Aan de overzijde van de baan eentje ter nagedachtenis van het 14e Linie. 
Aan monumenten geen gebrek tijdens deze fietstocht.

 
7e Linie.IJzer.Uniebrug.14e Linie.7e Linie.
 

          De Uniebrug oversteken en ja ook op de rechteroever zetten we de pas gestarte tocht verder op een nagelnieuw fietspad. Maar eerst passeer je herberg "De Uniebrug" maar ik ben pas vertrokken dus geen pitstop. Wat verder kom je op een picknickplaats bij de "bocht van Mannekesvere". Tekst en uitleg op infopaneel over hoe men hier de dijk heeft verlegd om ruimte te maken voor natuurontwikkeling. En het moge gezegd die van Natuurpunt zijn daar knap in geslaagd! 
Bij de volgende brug "Schoorbakkebrug", weer eens de IJzer oversteken. Terug de linkeroever dus. Aan de leuning van de brug twee gedenkplaten voor het 2/22 en 3/23 Liniereg. ivm de IJzerslag. De Duitsers waren hier de IJzer overgestoken en ja die moesten teruggedreven worden. Dan kom je bij een monument dat een opkuisbeurt heeft gehad. 
Dit is om de felle gevechten bij de "Bocht van Tervaete" te herdenken. Alweer de IJzer over via een nagelnieuwe ophaalbrug. Je verlaat nu het fietsnetwerk.

 
Scheef.bocht van Tervaete.Tervaete.Tervaete.Kapel.IJzerfront Autoroute.
 

          Op naar Keiem via een betonbaan. Verkeer? Nergens te bekennen, dit is iets dat regelmatig gaat terugkeren tijdens deze rit. Te Keiem is een Belgisch soldatenkerkhof. De meesten hier sneuvelden tijdens de Slag bij Keiem okt '14. (mislukte herovering van Keiem). Er bevinden zich hier 628 graven , waarvan de helft "onbekend"... Tijdens een verwarde aftocht tussen Keiem en de Tervaetebrug in de modder en aan hun lot overgelaten.... 
Het kerkhof heeft een stemmige sfeer, de zerken hun typische vorm, eigen aan alle Belgische kerkhoven. Bij het binnenkomen aan je linkerkant een houten hok waar je je indrukken kunt weergeven in een gastenboek, ook een naam-en plaatslijst van de gesneuvelden. Handig voor wie hier een familielid wil opzoeken. Op de parking een auto met Nederlandse nummerplaat. Twee mannen, de één met een camera bekijken alles alsof gans het kerkhof familie is. We raken aan de praat en de twee zijn uiterst geïnteresseerd in deze fietstocht. Op een vodje papier schrijf ik de URL op. Eenmaal thuis zullen ze deze site eens bekijken.

 
Soldatenkerkhof Keiem.Soldatenkerkhof Keiem.Soldatenkerkhof Keiem.
 

          Langs dezelfde weg terugkeren, de eerste straat schuinlinks is de Dodepaardenstraat, zo genoemd naar het grote aantal dode paarden dat hier zou hebben gelegen na de slag om Keiem.. Ha de overbekende bordjes van het routenetwerk duiken weer op. Thv. de kerk linksaf en wat kasseien trotseren. Wanneer je terug asfalt onder de wielen krijgt passeer je het "Kakelende Kippenmuseum". 
Deze boerderij herbergt pluimvee (en ook wat ander) in alle soorten en maten. Er is cafetaria, een leuke stopplaats vooral met kinderen.

 
Kakelend Kippenmuseum.
 

          Een tweevaks betonbaan, opletten want het weinige verkeer raast als bezeten voorbij. Dan bij het Praetbos...links tussen de bomen een typisch Duits gebouw. Het gaat hier om een "Offizierscasino" oftewel officiersmess. Dan een paar pedaaltrappen verder...de monumentale ingang van de Duitse Militaire begraafplaats van Vladslo. Hier ligt om. Peter Kollwitz begraven. 
Diep verdriet om haar gesneuvelde zoon, maakte Käthe Kollwitz het mooie "treurend ouderpaar". Het opschrift voor het kunstwerk vermeldt:
Peter Kölwitz Musketier +23.10.1914
In elk geval, de soberheid van dit kerkhof, de zwarte kruisen, grafzerkjes met verweerde opschriften die nog amper leesbaar zijn. Het maakt indruk. En de herfstkleuren, de afgevallen blaren van de bomen maakt de indruk des te sterker. Ja ik weet het wel, wie hier ligt is de oorlog begonnen maar uiteindelijk zijn het ook maar gewone soldaten. De twee Nederlanders zijn er ook weer. De ene met camera, de ander kijkt rustig rond.
 

 
Duits Soldatenkerkhof Vladslo. Treurend ouderpaar.Treurend ouderpaar.
 

          De Wijnendaelestraat oversteken, dateert van 1740-1780 toen de Oostenrijkse keizerin Maria-Theresia hier de lakens uitdeelde. Kaarsrechte weg, met bomen aan weerszijden. Vladslo is waar de tocht nu naar toe gaat. Bij het binnenkomen van het dorp kasseien. Ik verkies het voetpad... In een wip ben ik door Vladslo, maar dan prachtig open landschap. Vlaanderen volgebouwd? Hier (nog) niet. Laat het maar zoals het nu is. Naar Esen nu. Maar de asfaltweg houdt abrupt op en nu fiets je gewoon door de weide op een onverhard pad. Knooppuntennetwerk volgt dit tracé. Dan is het meer een aarden dijk langs de Handzamevaart. Mooi is het hier wel. Een brug over de vaart, daarna nogal steil naar beneden, ik stap af. Geen cyclocross gedoe voor mij. Het zicht op Esen is gewoon schitterend.

 
Vladslo. Handzamevaart.brug over de Handzamevaart.Open ruimte!Kapel.
 

          De spoorweg oversteken, dan de grote baan. En nu wat klimwerk, je bevind je in de Kruisstraat. Wanneer je op het hoogste punt bent, schitterend panorama! De IJzertoren, het volgende reisdoel wacht je al op. Kriskras naar Diksmuide. Op het gezellige marktplein zijn ook een paar monumenten te bekijken. Generaal baron J. de Dixmude(!) de bevelhebber van het 12e Liniereg. dat Diksmuide verdedigde in okt '14. Helaas het mocht niet zijn. Ook ere aan de Franse Marinefuseliers die ook hun aandeel hadden in de verdediging van Diksmuide. 
Een hoek van de markt; het "Mannetje uit de Mane" pronkt op zijn sokkel. Goed voor ogen houden dat bij het einde van de oorlog er geen twee stenen meer op elkaar stonden in Diksmuide... De muurankers van het stadhuis vermelden het jaar 1923.
De inwendige mens versterken is geen probleem hier op de markt! Leuke terrasjes in overvloed. Omwille van het mooie weer stap ik een bakkerij binnen in de IJzerlaan. Want bij de IJzertoren is een prima rustplaats en daar zal ik mijn lekkernijen binnenspelen. En ja eens te meer:"waar ga je naartoe, vanwaar kom je"?

          Dan nog een eindje langs de IJzer, na de spoorwegbrug rechtsaf de Kapellestraat in. Aan je linkerzijde passeer je de "Troost in Nood" kapel. Maar deze is mijn doel niet. In een rechterbocht, een eindje van de weg af staat de zgn "Vliegenierskapel". Om hun gesneuvelde zoon de "pilote aviateur" Paul de Goussencourt te herdenken lieten zijn ouders deze kapel optrekken. Maar deze kapel is rijkelijk verwaarloosd. Middenin het struikgewas, de glas in loodraampjes zijn bijna allemaal stuk. Traliewerk is in de plaats gekomen. De toegangsdeur met bordje "privaat eigendom" staat wagenwijd open.

 
Vliegenierskapel. Treurend ouderpaar.Treurend ouderpaar.Paxpoort.
 

          Aan de picknickplaats nabij de IJzertoren is het leuk toeven. Het rijsttaartje daarnet gekocht smaakt als nooit tevoren. Nu richting Dodengang. Een must bij een tocht als deze. De Dodengang wordt uitgebaat door het leger. Vriendelijke ontvangst. De bezoeker krijgt een mooie leerrijke brochure over het hoe en waarom van de Dodengang. Enkele jaren geleden is een hypermodern bezoekerscentrum geopend. Boven wat info ivm de Dodengang. Achter glazen kasten zijn wapens uniformen ed. tentoongesteld. De grote ramen bieden de bezoeker een mooi uitzicht op de Dodengang en omgeving. Het is 16u20 en nog geopend tot 17u.

 
Panorama. Gedenkplaat.Bevoorading.
 

          Dan naar buiten op het terras. Een trap brengt je naar beneden en je kunt aan eigenlijke bezoek beginnen. Wat een werk moet dat destijds zijn geweest! Steeds op je hoede voor sluipschutters, de Duits zat hier immers aan de overkant. Zo vredevol als het nu is, zo doodsgevaarlijk was het toen 
Helemaal op het einde van de loopgraaf ontmoet ik een Nederlands echtpaar met een jongetje van een jaar of vier. De man denkt dat de IJzer overstroomd gebied is. Tijd voor mij om met die mensen even terug in de tijd te gaan. Ze willen ook weten waar nog interessante sites zijn om te bezoeken. Ik leg het allemaal uit. Blijkt dat ze verblijven in Center Parks te Oostduinkerke. Hun vakantie kan niet meer stuk, ze zijn uiterst tevreden hier in de Westhoek. 
Maar het uurwerk tikt voort en ik zie dat het al na vijven is. Op de parking nog slechts mijn fiets en de wagen van de Nederlanders. Er zit niets anders op dan door het prikkeldraad te kruipen. Ik heb de lenigheid van een bezemsteel, maar het lukt!

 
Dodengang. Dodengang.Poppie.Vredesduif?
 

          Na het prikkeldraad langs de IJzer verder. Maar op het einde van de Dodengang staat een Demarcatiepaal. Er zit een duif van boven op! Vredesduif? 
Een paar pedaaltrappen verder staat nog een bunker. Spoorstaven steken in de muren als versteviging. Hier geen chic bezoekerscentrum, de struiken groeien er dwars door. Het gaat hier om een Duitse bunker, restauratie niet nodig zekers? Maar let eens op hoe dicht de twee kampen hier op elkaar zaten. De IJzerdijk was wel doorstoken, dus geen doorkomen aan. Waar de IJzer een bocht naar links maakt en de vangrail in vrolijke kleuren is beschilderd: linksaf.

 
Duitse bunker. Duitse bunker.
 

          De volgende site is het zgn O.L.Vrouwehoekje. Te midden van het overstroomde gebied was dit toen een eilandje. Bereikbaar via passerellen (loopbruggen). En enkel bij nacht want de Duits zat hier niet zover van. Je bevindt je nu in het overstroomde gebied. Hier en daar waren eilandjes, daar had men uitkijkposten ingericht. Een stemmige plaats hier. Je kan het restant van de kerktoren van Oud-Stuivekenskerke opklimmen. Boven staat een oriëntatietafel, en mooi uitzicht op het overstroomde niemandsland van toen. 
Rond de kapel staan beelden van de eenheden die hier hebben gevochten. Hier worden eveneens herdenkingsplechtigheden gehouden. Meer uitleg over deze plaats vind je op een infopaneel net voor de kapel. De Demarcatiepaal die zich hier bevindt is uniek. Het is de enige waar de tekst tijdens WOII niet is afgekapt!

 
Glasraam. Demarcatiepaal mèt tekst!Kapel.O.L.Vrouwhoekje. Reigersvliet.
 

          De fietstocht is nog niet voorbij. Pervijze is waar het nu naar toe gaat. Daar is immers de tentoonstelling "de kleine mens in de grote oorlog". Puik werk van het Herdenkingcomité. Wat zich hier in de streek tijdens WOI heeft afgespeeld, daar verneem je van naadje tot draadje alles van.

 
Kleine mens in de grote oorlog.
 

          Rechtsaf als je buitenkomt, en achter de recente woningen is een onverhard fietspad dat naar de "Frontzate" loopt. Van deze voormalige spoorweg werden in 1966 de rails uitgebroken. In 1990 nam de Provincie de "zate" in huur en maakte er een recreatief fiets-en wandelpad van. Daar naar links. Besef goed dat aan je rechterkant, zover als het oog reikt alles overstroomd was! De spoorwegberm was toen in zekere zin de oostgrens van ons land. Links in de berm zijn nog talloze schuilplaatsen bewaard gebleven. Evenals een bunker, het gepleisterde kruis doet vermoeden dat hier destijds een verzorgings of verbandpost was gevestigd? Het is heerlijk fietsen langs dit kaarsrechte pad. Er zijn een paar archeologische sites te bewonderen. En een kunstwerk: "Spoorwegbedding". Tekst en uitleg ter plaatse op infopaneel (zo hoef ik het niet te doen!).

 
Fietspad. Kunstwerk.Frontzate.Verbandpost?Schuilplaatsen Overstroomd gebied.
 

          Het station van Ramskapelle komt in zicht. Enfin wat ervan overblijft. Hier was een uitkijkpost gevestigd. Nu naar links naar het dorp. Bij de ingang van de kerk vindt u een gedenkplaat ter nagedachtenis van de Fransen die strijd hebben geleverd om Ramskapelle te heroveren op de Duits. Zo rustig nu, zo fel waren de gevechten hier. Het was een dubbeltje op zijn kant. Maar de restanten van ons leger, geholpen door de Fransen zijn er toch in geslaagd om den Duits terug te dringen. 
De straat oversteken rechts van "De Lanterfanter" en op het einde alweer een Demarcatiepaal met afgekapte tekst deze keer. Niet echt bekeken, maar volgens mij de meest westelijke? Rechtsomkeer en terug bij De Lanterfanter moet je oversteken en de straat links nemen, dus niet meer langs de kerk! Je passeert een stemmig Belgisch soldatenkerkhof. Van de 623 graven zijn er 400 "onbekend"...

 
Gedenkplaat Franse Jagers. Westelijkste demarcatiepaal?Soldatenkerkhof.Bunkers.
 

          Ha de "Frontzate" is er weer. Nieuwpoort ligt nu voor je. De tocht zit er bijna op. Vanwege de gunstige wind nogal vlot gegaan zelfs. Ook hier te Nieuwpoort is nog wat te zien. Wat dacht je van de zgn. "Duvetorre"? In de oorlog een prima uitkijkpost. Nu een beschermde ruïne! Aan de overkant "Jeanne Panne" de heks op haar bezemsteel. Nieuwpoort is immers heksenstad. En ja je eindigt bij het Monument waar je deze tocht begon. Een tocht waar veel is te zien en te bezoeken. Die ook veel indruk heeft gemaakt. Maar hoe het er werkelijk is aan toe gegaan, daar hebben we het raden naar.

Duvetorre.Duvetorre.