Tussen de Boterstad en de Kattenstad

   Of: van Diksmuide naar Ieper. Afwisseling troef: jaagpad, kattenstad Ieper (tegenwoordig Vredesstad), voormalige spoorweg, om dan via golvende wegen langs de sporen van de Eerste Wereldoorlog terug te fietsen naar Diksmuide. Het stadje is ook de moeite waard en dan is er de IJzertoren nog. Trek gerust een ganse dag uit voor deze tocht!

          S tartplaats is de IJzertoren. Het Vredesmonument bezoeken loont meer dan de moeite. Maar we gaan fietsen. Net voor de spoorwegbrug zie je de aftakking van de Frontzate", de voormalige spoorlijn 74 naar Nieuwpoort. Wat verder verlaten we de IJzer en slaan een veldweg in.

 
Paxpoort en IJzertoren.
 

           In een linkerbocht merken we een eindje van de weg af de "Vliegenierskapel" op. Om hun gesneuvelde zoon de "pilote aviateur" Paul de Goussencourt te herdenken lieten zijn ouders deze kapel optrekken. Maar deze kapel is rijkelijk verwaarloosd. Middenin het struikgewas, het glas in loodraampjes zijn bijna allemaal stuk. Traliewerk is in de plaats gekomen. De toegangsdeur met bordje "privaat eigendom" staat wagenwijd open. De vliegenier ligt begraven op het militair kerkhof van Adinkerke.

 
vliegenier.
 

           Paul de Goussencourt is vrijwilliger bij de Belgische luchtmacht en sergeant piloot bij het 3e eskadron dat haar vliegveld heeft in de Moeren. Op 12 mei 1917 meld de graaf zich als vrijwilliger om een verkenningsvlucht voor de Belgische artillerie uit te voeren. Samen met zijn waarnemer Luitenant waarnemer Léon Adelin Decubber stijgt hij op achter de stuurknuppel van zijn Farman 40. Zij maken een observatievlucht boven Diksmuide om hun eigen artillerie eenheid en grondgeschut te ondersteunen. Boven Kaaskerke wordt hun vliegtuig door de Duitse Luchtafweer beschoten en geraakt! Het toestel stort brandend neer in een weide niet ver van de IJzer te Kaaskerke. Beide militairen overleven de Crash niet . 

Meer informatie vindt u op de knappe blog 't Front van Philippe Delameilleure. Bovenstaande tekst en foto werden daar ontleend.

 
vliegeniers.
 

           Stad Diksmuide heeft interesse in deze kapel. Maar door onenigheid tussen de erfgenamen zou alles in het slop zitten?

 
Rijkelijk verwaarloosd.Paul de Goussencourt.
 

           We vervolgen onze weg en algauw komen we in het verstilde Sint Jacobskapelle. Tijdens de Eerste Wereldoorlog lag het in de frontlinie en werd het volledig verwoest. Infoborden geven de geschiedenis weer van het kleine dorp. Let eens op het rietveld dat het afvalwater van het dorp zuivert. 
Let eens op de pelgrim. Uitgerekend hier? Als je weet dat de St Jacobsschelp het symbool is van de bedebaart naar Santiago is dat nog zo gek niet bekeken.

 
Afvalwaterzuivering.De gesneuvelden.Pelgrim.
 

           Via de bochtige Oude Zeedijk waar regelmatig kapelletjes te bewonderen zijn bereiken we de Knokkebrug.

 
Oude Zeedijk.Een der talloze kapelletjes.Huis met bunker.
 

           Die dankt zijn naam aan het fort Knokke dat hier ooit stond. Hier vloeien IJzer en Ieperlee samen. De kegelvormige schuilhut is een rust- en infopunt bij de IJzer. Langsheen de rivier werden er een stuk of 10 van dergelijke (picknick) plaatsen ingericht.

 
Samenvloeien van IJzer en Ieperlee.Rust en infoplaats langs de IJzer.Duidelijk genoeg?
 

           Via het jaagpad langs de Ieperlee gaat de route verder. Boomwortels duwen hier en daar het wegdek omhoog. Dat het herfst is merken we aan het feit dat het wegdek met bladeren is bedekt. De lucht ziet er donkergrijs en dreigend uit. Een schraal herfstzonnetje schijnt op het bladerdek van de bomen en zorgt zo voor een mooi contrast.

 
Herfst.
 

           Bij de volgende brug "Drie Grachten" tref je De Boot aan. Hier moet je zijn voor een lijfelijke en zintuiglijke kennismaking met de Westhoek en de IJzer. Varen, wandelen, huifkarren, zonnefietsen. Deze laatste zijn voorzien van zonnecellen als energiebron voor de elektromotor. Trekkershutten zijn beschikbaar. Zoek niet achter de bekende houten hokjes, je slaapt hier op een heus schip!

 
De Boot.Wijzen de weg.De Boot.
 

           Drie Grachten heeft zijn naam te danken aan drie waterlopen die er samenvloeien: Ieperlee, kanaal Ieper-IJzer en de Martjesvaart. Hoe het gebied waar je nu middenin staat eruit zag tijdens WOI kun je zien op een levensgrote foto aan de rand van de weg. 
Deze foto maakt deel uit van knappe fietsroute uitgegeven door Toerisme Houthulst.

 
Drie Grachten.
 

           Drie Grachten was tijdens WOI het strijdtoneel van heldhaftige gevechten van de Franse Zouaven tegen de oprukkende Duitsers. 
Het verhaal luidt dat de Duitsers de gevangen genomen Zouaven van het vorige gevecht voor zich uit duwden, waarachter ze zich verstopten. Eén van de Zouaven zou echter geroepen hebben: "Tirez donc au nom de Dieu, ce sont les Boches!". Onmiddellijk na de waarschuwing brak een salvo van de Fransen los dat zowel de Duitsers als de Zouaven neermaaide. 
In de voorgevel van een huis dat vroeger een café was is een herdenkingsplaat aangebracht.

 
Drie Grachten.
 

           Een monument te midden van een weiland herdenkt de gebroeders Van Raemdonck. Beiden zouden in elkaars armen gesneuveld zijn in de nacht van 26 maart 1917. De Waalse soldaat Aimé Fievez wordt ook vermeld. Beide broers liggen nu in de crypte van de IJzertoren. Interessante informatie hierover vind je op het forum Eerste Wereldoorlog.

 
monument gebroeders Van Raemdonck.monument gebroeders Van Raemdonck.
 

           Bij de Steenstraete brug verander je van oever. Een slimme constructie zorgt ervoor dat je de drukke baan Diksmuide-Ieper niet moet oversteken. Het kanaal wordt alsmaar groener. Een klimmetje brengt je naar het sas van Boezinge.Een mooie plek zoveel is zeker. Verwacht hier geen lange rijen wachtende schepen. Tegenwoordig zijn het pleziervaartuigen die van het sas gebruik maken. Info ter plaatse.
Sas van Boezinge.Sas van Boezinge.
 

           Het kanaal versmalt een beetje, het bladerdek van de bomen komt tot aan het water. Een tapijt van afgevallen bladeren bedekt het jaagpad. De herfst toont zich van zijn mooiste kant. 
De tweede brug is die van de oude spoorweg Kortemark-Ieper. Tegenwoordig zijn het fietsers die hierop rijden. Wat het hier zo bijzonder maakt is dat je nu middenin het gebied bent waar de Duisers hun eerste gasaanval lanceerden. En hiermee een nieuw tijdperk in oorlogsvoering inluidden. Meer hierover verder op deze tocht.

 
Herfst.Brug van oude spoorweg.
 

           Daarna kom je bij de sluis van Boezinge Dorp. Brouwerij Het Sas is hier ook in de buurt gevestigd. Na de sluis verbreedt het kanaal zich. Aan de overzijde doemt het industriepark "Ieper Noord" op. Hiermee is ook de charme van daarnet zoek. 
Net voor de brug van de ringweg rond Ieper kun je de site "John Mc Rae" bezoeken. Tekst en uitleg ter plaatse op infopanelen. Nadat zijn vriend Luitenant Alexis Helmer hier op 2 mei sneuvelde, schreef de Canadese geneesheer-officier John McCrae op 3 mei 1915 het gedicht "In Flanders Fields". Een plek waar je stil van wordt.

 
Tekst en uitleg.Nog niet vergeten.Mooi opgefrist.Tekst en uitleg.
 

           De bijhorende begraafplaats "Essex farm is typisch voor alle Britse begraafplaatsen

 
Gesneuvelden rij aan rij.Onbekend, zoals zovelen.Herdenkingszuil.
 

           Ondertussen komt Ieper met rasse schreden dichterbij. Via de Komense Vaart leiden de knooppunten naar de Vesten. Plots staan we voor de gapende muil van de ingang die naar de treinsporen leidt. Je moet doodleuk trap af, onder de sporen door en aan de overzijde terug trap op!
Duidelijk genoeg?Gapende muil.
 

           Deze omwallingen doorstonden zelfs de beschietingen tijdens de Eerste Wereldoorlog. Via een moderne, knap gemaakte voet- en fietsbrug rij je de stad binnen.

 
Herfstkleuren.Stevig bouwsel.Mooie fiets en voetgangersbrug.
 

           Langs de imposante Menenpoort bereiken we de grote markt met de beroemde Lakenhallen. Ter attentie van de slechtziende medemens is op het plein voor de hallen een miniatuurversie in brons geplaatst. Door te betasten kan de blinde zich een idee vormen van hoe dat de hallen eruitzien. 
De Menenpoort werd in 1927 gebouwd ter nagedachtenis van 54.900 vermiste soldaten. 
En dan is er het verhaal van de leeuw die (bovenop de Menenpoort staat). Werd tijdens de Tweede Wereldoorlog beschadigd en na de oorlog hersteld (wat klopt). De herstellers zouden hun namen in een fles gestoken hebben en in het achterwerk van de leeuw ingemetseld hebben. Of dit klopt is niet bekend en zal wellicht een raadsel blijven. Ik weet ook niet of het waar is hoor! 
Hier tref je de toeristische dienst, alsook het belevingsmuseum "In Flanders Fields" aan. In 1918 stonden hier geen twee stenen meer overeind. 
Maar de Ieperlingen bouwden hun stad opnieuw op, mooier dan ooit.

 
Menenpoort.In remberance.54900 vermisten.
 

           Er wodt flink garen gesponnen van het oorlogstoerisme. Belgian chocolates, restaurant "Poppy", overal souvenirs te verkrijgen, battlefield tours.

 
Oorlogstoerisme.Lakenhallen, mooier dan ooit.Lakenhallen, mooier dan ooit.
 

           Ieper, Kattenstad maar hoe zit dat nu eigenlijk? Hier komt u er alles over te weten. In de vroege middeleeuwen was de kat de verpersoonlijking van het kwaad en de kwalen. Aan het einde van de 12de eeuw werden katten uit de belforttoren geworpen en dit tot in 1817, toen het voor de laatste keer plaatsvond. Men houdt het nu op pluchen katten! 
Tegenwoordig profileert de stad zich ook als "Vredesstad". 

De knooppunten loodsen ons via de buitenwijken de stad uit. Algauw treffen we een der talrijke Britse militaire kerkhoven aan. We hadden ons voorgenomen om na Ieper het eerste te bezoeken. Zoveel jonge mannen die hun leven gaven, dikwijls tijdens totaal onzinnige operaties. Om al de kerkhoven te bezoeken zou je al een paar dagen nodig hebben.

 
Bekende en onbekende soldaat.Eindeloze rijen headstones.Het houdt maar niet op.
 

           Wat uitleg is hier wel op zijn plaats. De kerkhoven worden beheerd door de Commonwealth war Graves Comission. Veel grafstenen zijn voor niet geïdentificeerde gesneuvelden. Deze stenen vermelden enkel wat men kon afleiden uit het gevonden lichaam, en teksten zoals "A Soldier of the Great War" of "A Soldier of the 1939-1945 War" en "Known unto God". Verder zijn alle "headstones" identiek. Soldaat of officier maakt geen verschil. Verder is op elke zerk een kruis gegraveerd, tenzij de gesneuvelde tot een andere geloofsvorm behoorde. Alles hierover kunt u te weten komen in de eerder geplaatste link.

 
Het voormalige niemandsland.Welsh Cemetary (Caesars Nose).Alle Britse kerkhoven identiek.
 

           Nog een monument dat even tot nadenken stemt is het Bretoens kruis "Carrefour des Roses". Opgericht ter nagedachtenis van de vele Fransen (vooral Bretoenen) die omkwamen tijdens de eerste gasaanval van april 1915. De stille glooiende velden waar je nu doorheen fietst waren in die tijd herschapen in een grote modderbrij.

 
Bretoens kruis.Restauratie dringt zich op).Alle Britse kerkhoven identiek.
 

           Natte winters, en vergeet niet dat drainage kanaaltjes allemaal stukgeschoten waren waardoor het water in deze lage vlakte niet meer weg kon. De Duitsers daarentegen zaten op de hoogtes rechts van je. Die hadden veel minder af te rekenen met wateroverlast, en bovendien beschikten ze over een mooi overzicht op de Britse stellingen. Dan komen de industrie gebouwen van Ieper Noord dichterbij. Voor wat nu valt te bezoeken moet je even uit je doppen kijken. Links van je, net bij de laatste van de rij windmolens is een klinkerpad dat je naar het industriepark brengt. Volg dit, rij de straat door. Op het einde linksaf en tussen de tweede en derde windmolen tref je aan je rechterkant de Yorkshire trench en dug out aan.

 
Plattegrond.Nog niet vergeten.Loopgraven.
 

           Tijdens werken in 1992 voor het industriepark trof men restanten van deze loopgraaf aan en wat meer is: de toegang tot een ondergrondse schuilplaats. Deze is 10 meter diep en werd leeggepompt, schoongemaakt en onderzocht. Zo werden ondermeer 156 soldatenlichamen geborgen en een laatste rustplaats gegeven. De loopgraven werden gereconstrueerd, de ondergrondse ingangen veiligheidshalve afgesloten. Bovengronds geeft een plattegrond weer wat onder de grond zit. Ook hier is voldoende informatie beschikbaar op infoborden. Keer terug in tegengestelde zin.

 
Groene loopgraaf?Ingang naar 10m diepte.
 

           Er is een schuttersplaat aangebracht in de loopgraaf, zou de schutter toen ook hetzelfde in zijn vizier hebben gekregen? En voor de kijksleuf zal wellicht geen boom hebben gestaan!

 
Dit in je vizier?Wellicht geen bomen toen.
 

           Het smalle pad dat je daarna oprijdt is de Vrijbosroute. Of de oude spoorweg Ieper-Kortemark. In deze omgeving draaiden de Duitsers op 22 april 1915 om 17u de gaskranen van net geen 6000 ingegraven gasflessen open. Een groene mist dreef mee met de wind richting Franse stellingen. Niet wetende wat hen overkwam verlieten de Franse soldaten in paniek soldaten hun post. Ver kwamen ze niet het gas deed op een afschuwelijke wijze zijn werk. Zo ontstond een bres van 6km in de linies. De Duitsers beseften zelf niet genoeg wat het gas had teweeggebracht. Ze lieten de kans liggen om door te breken . Een kapitale fout, want zo'n kans zou zich gedurende de rest van de oorlog niet meer voordoen.

 
De gaskraan open.
 

           We gaan het pad 10 km volgen. Maar eer we zover zijn houden we te Langemark even halt bij het "Studentenfriedhof".Dankt zijn naam aan het feit dat 3000 vrijwilligers die stierven tijdens de Duitse bestorming op Langemark in het najaar 1914. Door het grote aantal studenten onder deze vrijwilligers, kreeg de begraafplaats de naam 'Studentenfriedhof'. 
Deze jongelui werden na een (korte) opleiding naar het front gestuurd. Tegenover hen lag het ervaren Britse beroepsleger.

 
Vrijbosroute.Typische kruisen.Kijken toe.Pas aan het front.
 

           Zoals alle Duitse militaire begraafplaatsen, heel ingetogen en uiterst somber. Omdat ontwerper Tischler verkoos voor een aanplanting met eiken die gedurende 100 à 200 jaar de graven moeten overschaduwen. In totaal kwamen er 10143 individuele graven waaronder 6313 geïdentificeerden en bijna 4000 niet-geïdentificeerden. Onder deze gesneuvelden bevonden zich ook zo'n 3000 vrijwilligers die stierven tijdens de Duitse bestorming op Langemark in het najaar 1914. Door het grote aantal studenten onder deze vrijwilligers, kreeg de begraafplaats de naam 'Studentenfriedhof'.

 
Somber.Voor volk en vaderland.Poppy's.Kameradengraf.
 

           Het ternaire zand gaat over in rood asfalt. Dit is het nieuwste gedeelte van de Vrijbosroute. We kunnen er niet lang van genieten want moeten linksaf: richting Bos van Houthulst. Net voor we moeten afslaan bemerken we nog twee Duitse bunkers in een weiland.
Lichtlopend asfalt.Duitse bunkers.Duitse bunkers.Spoorwegsignalisatie.
 

           Bij het verwijderen van de sporen, heeft men de spoorsignalisatie hier en daar laten staan. Via een drukke macadamweg met een bouwvalige fietsstrook aan de linkerkant vd weg bereiken we het bos van Houthulst. Tijdens WOI een bijna niet in te nemen vesting. Door het bos bereiken we het gelijknamige dorp. Eind WOII was hier een lanceerinstallatie voor de V1. Info ter plaatse. Volledig verwoest tijdens WOI, maar mooi heropgebouwd. Een reuze foto toont een mooi contrast tussen de huidige kerk en het restant in 1918.
Ellendige weg.Bos van Houthulst in herfstkleuren.
 

           Een lange, maar niet steile helling brengt je het dorp uit. Je rijdt nu op een lange kam. Het uitzicht is ronduit schitterend. Dan komt de molen van Klerken eraan. Hier hadden de Duitsers een uitkijkpost gevestigd. Tijdens de oorlog meermaals beschoten, bleef ondanks alle beschietingen vrij intact en werd door de Duitsers als uitkijkpost gebruikt. Het uitstekende uitzicht vanuit de molen, 43m boven de zeespiegel, was voor hen zeer handig. De molen brandde in 1917 echter uit, naar verluidt ten gevolge van een ongelukje bij het bakken van frieten. De Duitsers dienden een nieuwe trap in de molen te timmeren. De zeer gehavende molenromp bleef gewoon staan zoals de Duitsers hem achterlieten. Maar nu staat hij in de steigers om op te worden opgeknapt. Dit in het kader van 2014.

 
Uitzicht.Zeer gehavende romp.In de steigers.
 

           We fietsen door Klerken, achter de kerk bevindt kun je genieten van een mooi vergezicht. Tot in de jaren '90 stond hier een betonnen uitkijkpost uit WOI. Deze heeft plaats moeten maken voor woningbouw. Na klimmen volgt dalen, zigzaggend verlaten we Klerken. We rijden via rustige veldwegen richting Diksmuide.

 
Uitzicht.Manneke in de maan.Boterstad.
 

           De IJzertoren komt in zicht. De boeiende tocht zit erop. Tijd over? Dan heb je de mogelijkheid om een beetje rondhangen in Diksmuide of de IJzertoren vereren met een bezoekje. Kies je voor deze laatste dan kun je eens helemaal boven de streek overzien waar je zonet bent doorgefietst.

Route en kaart