Toeren in de Moeren

  Wat is dat nu eigenlijk met De Moeren? (Zeer complete website over de Moeren van Dieter van Holder.) Ooit moerasgebied, maar onder invloed van Albrecht en Isabella werd het allemaal drooggelegd en keurig in kavels verdeeld. Daar zorgde hofarchitect Wenzel Cobergher voor. Door die twee komt het ook dat alle hoeven hier namen van heiligen dragen. En die hoeven zijn allemaal nogal groot uitgevallen. De Moeren is een erg rijk landbouwgebied. De grond is er erg vruchtbaar, maar door de kleigrond moeten de Moeren constant gedraineerd worden. Geloof het of niet maar je zult zo'n 2 meter onder de zeespiegel fietsen vandaag. Sedert 1646 als volgt opgesplitst: 2/3 in Frankrijk 1/3 in België. Tijdens WOII terug samengevoegd. Doorkruist van greppels die in de Ringsloot uitmonden. Dmv kaarsrechte wegen in dambordstructuur verdeeld. Het zijn deze wegen die je door de Moeren zullen leiden. Via een kanaal komt al dat "Moerenwater" dan in de buurt van Duinkerke in zee terecht. Vroeger waren het windmolens die het water wegpompten, tegenwoordig zijn het elektrische exemplaren. Dit uitzonderlijk gebied is door de snelweg E40 doorgesneden. Destijds heel wat commotie rond geweest. Die ging de Moeren doormidden snijden, waardevol gebied voor altijd naar de vaantjes. Maar zie zelfs in deze uithoek wordt de soep nooit zo warm gegeten als... 
Bovendien wie op een wegenkaart het tracé van de snelweg bekijkt zal merken dat men toch de Moeren redelijk heeft ontzien. Maar het is niet over de autostrade dat het gaat. De Moeren daar is het om te doen.

 

De Moeren.

 

          Geen "Zwijnewegel" deze keer te Adinkerke. Om te beginnen wijzen de bordjes van de "Cobergherroute" me de weg naar het kanaal Nieuwpoort-Duinkerke. Via een Baileybrug bereik je de overkant. Adieu, bordjes ik heb mijn route zelf ineen gestoken. Rechtsaf een paar honderd meter de N39 met zijn talrijke "tobaccoshops" volgen en dan schuinlinksaf de Moerensteenweg in. Via deze tweevaksbaan de snelweg oversteken en wat verder linksaf. 
Je komt in de Kosterstraat, op het einde rechtsaf, je rijdt nu langs de Ringsloot. De Ringsloot is duidelijk hoger gelegen dan de andere sloten van de Moeren. Het regent nu flink door. De elektrische pompen zullen hun beste beentje moeten voorzetten om het hier vandaag droog te houden. Aan je linkerkant bemerk je de skyline van Veurne. Sta eens stil om naar de stilte te luisteren, maar ook om na te denken bij het feit dat al die greppels en kanaaltjes toen met de schop zijn gegraven. En hoe sedert vier eeuwen mens en dier op die manier droge voetjes en pootjes hebben hier.

 
De Moeren.Regendruppels.Zelfportret.
 

          Van de 20 windmolens (vijzelmolens) die toen de Moeren droogpompten zijn er nog slechts twee over. De eerste de Karelsmolen komt in zicht. Deze stevige, plompe knaap heeft in 1850 zijn houten voorganger vervangen. Het gaat hier om een bovenkruier. Het is de kop die naar de wind kan gedraaid worden. De molenomgeving met gemaal ernaast is men met medewerking van de Provincie aan het restaureren. Niettegenstaande de wind al wat toegenomen is in kracht blijven de vier wieken roerloos... Hoelang zou het geleden zijn dat die wieken nog ronddraaiden op de tonen van de wind? 
De molensite is afgesloten met een hek. Ik geraak er dus niet bij. Maar een paar fotootjes nemen gaat gelukkig wel. De druppels op de lens moet je er wel bij nemen. Het gebouwtje vlak bij de weg, deed later dienst als "molen". Een stoom (later diesel) machine dreef de vijzel aan die het water weg pompte.

 
Karelsmolen.Karelsmolen.
 

          Wat verder komt een vrachtwagen uit een zijstraat mijn richting uit. Even opzij want het gevaarte heeft de volle breedte van het baantje nodig. Het is geen zijstraat maar de oprijlaan naar Kasteel Sint Flora. De Koninklijke familie verbleef hier tijdens WOI. Sint Flora is bovendien het énige Belgische kasteel gelegen onder de zeespiegel. Op de hoek van de oprijlaan en de Ringsloot trekken vierkante op elkaar gestapelde arduinblokken mijn aandacht. Oud, maar knap gemaakt. Letters in gekapt, half verweerd en moeilijk leesbaar. Het zijn oude grafstenen. 
Een oud sas dat de waterhuishouding helpt regelen en een wankel bruggetje door mij "de Lange Wapper" van de Moeren genoemd vervolledigen dit sfeervolle plekje.

 
Waterhuishouding.Flandrienweertje.Lange Wapper.Oude grafstenen.
 

           Daarna komt de tweede molen de St.-Gustaafsmolen of wat ervan overblijft in zicht. Een stevige solide romp, bovenaan versierd met stenen koppen. Het dak is bedekt met nieuwe schalies, maar de wieken zijn er niet meer. De huidige eigenaar is Willem Vermandere, de molen is nu dienstig als beeldhouwatelier. Deze molen kan ik wèl van dichtbij bekijken. Onderaan is nog zichtbaar langs waar het water werd weggepompt.

 
Zonder wieken.Mooi versierd.
 

          Duizend excuses voor de regendruppels op de lens! Na deze molen moet je links meedraaien. Rechtdoor gaat ook maar dat is onverhard. Maar door de regen van de laatste tijd zo zompig als een spons. Wat verder rechtsaf in de Sashoekstraat. Een krotwoning (boerderijtje) omgeven van hekkens doet dienst als weide en schuilplaats voor lama's. De beesten kijken me verwonderd aan. Wat doet die hier in dit hondeweer? 
Het kanaaltje dat je oversteekt is de Bergenvaart. Deze vaart heeft een totale lengte van 23,660 km. Hij werd in 1293 gegraven en in 1622 verbeterd. Het zogenaamde Houtem-sas werd in 1622 door Spanjaarden gebouwd om te beletten dat er in oorlogstijd overstromingswater uit Sint-Winoksbergen in Veurne-Ambacht kon binnendringen. Hoelang zou het geleden zijn dat hier nog eens een schip is versast? Hedentendage zijn het nog de eenden en ander waterwild die hier ronddobberen.

 
Wat doet die rare hier?.Houtemsluis.Houtemsluis.Houtemsluis.
 

          Het plompe, stevig gebouwde kerkje van Houtem komt in zicht. Houtem bezit een fraaie pastorie (1636), ooit de refuge van de abdij van Sint-Niklaas uit Veurne. Omgeven door walgracht, met torentje en al. In de pastorie had Koning AlbertI tijdens WOI zijn hoofdkwartier. Twee infopanelen geven tekst en uitleg. De Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaartkerk is sinds 1948 beschermd. Het is een gotische hallenkerk met een logge, zware westertoren met steunberen, uit de 15e-17e eeuw. Enkele Romaanse ijzerzandstenen delen van de vroegere kerk bleven bewaard. 
Het kerkhof met zijn gegroepeerde graven van kinderen is pakkend. Het grote witte Jezusbeeld waakt erover.

 
Hallenkerk.Pastorie.Stevig gebouwd.
 

          Terug de fiets op. Het dorp uit en via de Heidenstraat richting Frankrijk. De andere 2/3 van de Moeren weet je wel? Linksaf de Grayaertstraat inslaan. Vlekkeloos asfalt niet te geloven. Het is het laatste straatje voor de grens. Op het einde rechtsaf, je passeert café du bureau uitgerust met benzinepomp. En hup Frankrijk binnen. De huizen zijn hier kleiner, dragen Vlaamse namen. En zo te zien is her nog veel renovatiewerk te doen. De hoge elegante kerktoren van Hondschoote ( in het Frans: onsjot of ons kot). heet je al van ver welkom. Hondschoote, ooit woonden en werkten hier 20 000 mensen. Dat is nu even anders. Hondschote is bekend van de slag bij Hondschote, die hier in 1793 werd geleverd tussen soldaten van de jonge Franse republiek en een in Vlaanderen verzamelde strijdmacht, bestaande uit troepen gestuurd door de Engelse koning, Hannoveranen en Oostenrijkers. De geallieerden werden verslagen en het voortbestaan van de Franse Republiek was gered. Een monument op het marktplein herinnert je daaraan. In de 16e eeuw was deze lakenstad de gelijke van Brugge en Gent in het graafschap Vlaanderen. In West-Europa behoorde de stad tussen de 100 grootste steden van het ogenblik. Het stadhuis en de Kathedraal zijn de getuigen van dit rijk verleden.

 
Op weg naar Hondschoote.Hondschoote.Slag bij Hondschoote.Stadhuis.
 

          Via de Rue Coppens rij je Hondschoote uit. De molen aan je linkerzijde heeft met de Moeren niets te zien. Het is de gerestaureerde Noortmeulen uit 1127 en zo te zien de oudste uit Europa? Je rijdt nu op een tweevaksbaan enig autoverkeer zul je moeten dulden (of omgekeerd)? 
Op het einde van de straat moet je linksaf, je bent nu langs het kanaal Nieuwpoort-Veurne-Bergues (Sint Winoksbergen). ook hier kan er wat autoverkeer zijn. Het valt op dat de wagens helemaal links gaan rijden om me in te halen. Dan passeer ik een pompgemaal. In volle bedrijvigheid nog wel want al dat regenwater van vandaag moet immers de Moeren uit. Let ook eens op hoe de hemel netjes in twee is verdeeld. Ik bevind me helaas in het donkerste gedeelte.

 
Pompen maar.
 

          Bij de eerste brug over het kanaal rechtsaf. Aan de eerste straat mag je rechtsaf terug de rust van de Moeren (hier: Les Moëres) in. 
Nu pas valt het op hoe uitgestrekt ja zelfs ietwat desolaat dit gebied is. Wat een open ruimte, de kaarsrechte weg waar ik nu op fiets loopt precies oneindig door. En hoe kan het anders een greppel aan mijn linkerzijde houdt me gezelschap.

 
Oneindige weg.
 

          Terug linksaf, dan rechtsaf je rijdt hier op een dambord van 3500ha groot! Ik zoef (windmee nu) regelrecht op Les Moëres af. Of zeg maar Moerkerke want we zijn hier immers in Frans-Vlaanderen. In een ver verleden was de ganse streek hier Vlaams. Helaas voor zo'n rustig dorpje middenin de Moeren wordt dit doorsneden door de D947 die van Kassel naar de snelweg loopt. De weg maakt een S dwars door het dorp. Druk verkeer, veel vrachtwagens. En op de lange rechte stukken eigen aan dit gebied komen ze aan hoge snelheden aangevlamd. 
Het pleintje voor de kerk is mooi aangelegd. Er is een vijzel opgesteld die je eraan herinnerd dat het water hier in feite heer en meester is. In 1640 werden de Moeren onder water gezet om een verdedigingsgordel te vormen rond de belangrijke militaire havenstad Duinkerke. Enkel het kerktorentje stak nog boven water uit. Het werd een schuilplaats voor dieven, deserteurs en andere lieden die niet bepaald op eerbare wijze de aan de kost kwamen.

Gewoon rechtdoor het dorp uitrijden. Wat verder bots (figuurlijk dan) ik op een huis dat de naam "Chemin de Fer" draagt. Het is al wat nog rest van de aftakking van de spoorlijn uit Hazebrouck. 
Links van het huis staat een bunker. (Talrijk gezaaid alhier) Stevig gebouwd zoals het hoort voor zoiets en relatief goed afgewerkt. Een ingang, een paar treden naar beneden... Ik popel om naar binnen te gaan maar helaas het water staat tot aan de onderste trede. Ik heb geen zin in waterballet, daar heb ik gelet op de weersomstandigheden al meer genoeg van gehad. Het schietgat-uitkijkgat net boven het wegdek had mijn aandacht getrokken. Veel hoger hoefde niet om een goede uitkijk te bekomen want de weg ligt al veel hoger dan de akkers errond.

 
Vijzel.Chemin de Fer.Bunker en akkers.
 

          De eerste straat linksaf en altijd rechtdoor, zo te zien oneindig ver. De wind komt nu van rechtsopzij, bij forse tegenwind kan dit stuk een harde dobber worden. Volgend kruispunt rechtdoor en weldra kom je langs het vliegveld van Les Moëres. Dateert van WOI als ik me niet vergis? Toen de Duitsers het vliegveld van Koksijde uitschakelden werd er hier een nieuw aangelegd. 
Op het eind, je bent dan met je neus op de snelweg (links meevolgen). De boerderij aan je linkerkant heeft aan weerszijden van de voordeur twee witte strepen. Die duiden de waterstand aan van toen de Duitsers in 1944 de Moeren blank zetten om de opmars van de Geallieerden te vertragen.

 
Onderwaterzetting.
 

          Rechtsaf, onder de snelweg door via een wat smalle tunnel en je ziet het plaatsnaambord "Ghyvelde" (Gijvelde). De gemeente heeft ongeveer 3000 inwoners. De Moeren liggen nu definitief achter je. Je bent nu in wat we noemen de Franse Westhoek.

Voor de kerk staat een mooi monument dat herinnert aan WOI en II. De straat (rue de Frontière) met apotheek op de hoek rechtsaf. Van zodra je de bebouwing achter je hebt gelaten krijg je alweer een bijzonder landschap voorgeschoteld. Je rijdt nu dwars door "Palestina" of "Les Dunes Fossiles". Een strook van 400 à 600m brede binnen duinen die zich over 13km uitstrekken van Adinkerke tot Teteghem.

Oud? Jawel als je weet dat 2000 VC. deze duinen de zee wisten te trotseren. Nu beschermd natuurgebied waar je 's zomers aan geleide wandelingen kunt deelnemen. De dennen werden aangeplant om verzanding tegen te gaan maar ze waren niet bestand tegen het gure zeeklimaat. Infopanelen aanwezig met tekst en uitleg. Ook in het Nederlands!

 
Ghyvelde.Mooi monument.Oude binnenduinen.Tekst en uitleg.
 

          Aan Les Dunes aux Pines een instelling voor gehandicapten bereik je weer ons landeke. Een grenssteen toont je waar F(rance) en de N(ederlanden) zich bevinden. Linksaf hier en waar je twee vlaggenmasten met vlaggen ziet terug rechts. Qua landschap heb je nog niet alles gehad. 
Je rijdt nu door Domein Cabour. Een rijke Rijselse industrieel die 80ha duinengebied afkocht van de Belgische Staat. Liet zijn eigendom beplanten en een kasteel bouwen. Tijdens WOI was hier en veldhospitaal gevestigd. Nu is het een niet vrij toegankelijk natuurgebied waar van tijd tot tijd rondleidingen worden gegeven. Tevens zijn hier nog bunkers uit WOII te bezichtigen.

 
Domein Cabour.
 

          Deze tocht, waar zoveel over te vertellen valt is bijna ten einde. De eerste bebouwing is die van de tuinwijk van Adinkerke, ten zuiden van het kanaal Veurne-Duinkerke. Bemerk een schroothandelaar. Wat verder zie je een kunstwerkje gemaakt van allerlei stukken gereedschap. Museumatelier Valère Verhaeghe. Klein constructiewerkhuis (1922) voor motoren en landbouwwerktuigen, thans opengesteld als museum. Het krakkemikkige gebouwtje is beschermd monument.

 
Techniek museum.Techniek museum.Tobacco.
 

          Aldus bereik je weer het kanaal, drukte alom vanwege Engelsen die zich komen bevoorraden in de talrijke Tobaccoshops. Dit deel van Adinkerke is één grote Tobaccoshop me dunkt. De helling van de Baileybrug op, kanaal oversteken waarbij de bordjes "Cobergherroute" je terug naar het station leiden.