Langs verdwenen Zwinhavens

Bezoekers van het Zwin staan er waarschijnlijk niet bij stil; maar ooit was dit de poort tot de wereld. Schepen met kostbare lading voeren af en aan. Brugge was DE handelsstad van toen. Helaas verzanding van het Zwin maakte een eind aan alle naam en faam. Of waar men water eerst wou buitenhouden, om het daarna terug op te zoeken. Deze tocht neemt u mee langs voormalige Zwinhavens.

          Ik startte aan de Tramhalte "Heist Dijk". Ik bezocht ook het "Sincfala". Het museum "Sincfala"gevestigd in de voormalige gemeenteschool van Heist en genoemd naar de oude zeearm die Brugge met de zee verbond. Dit sympathieke museum toont alle facetten van de geschiedenis van de Oostkust. De getijdenhavens van Damme (1180), Mude (1213), Monnikenrede (1226), Hoeke( 1250) en Sluis (1290) krijgen de nodige aandacht. Om te vertrekken: staande met je rug naar het museum gekeerd draai je linksaf, op het einde van de Pannenstraat linksaf. Je bent nu op het knoopnetwerk en het eerste bordje dat je ziet doet je naar n°38 rijden.

 

Fort van Beieren.
Tekst en uitleg.
Leopoldkanaal.

 

          Je doorkruist Heist en na een camping gelegen aan de N300 draai je rechtsaf richting Leopoldkanaal. De voormalige kleiputten van Heist zijn nu natuurreservaat. Bij de ingang kun je evt. een wandelkaartje nemen. 
De tocht gaat verder langs het Leopldkanaal (De Blinker genaamd..). Het kanaal is bijzonder pittoresk en fotogeniek met zijn dubbele rij bomen aan beide oevers en is tevens bekend om zijn bevisbare oevers. Het is er rustig fietsen. Enige hinder kun je ondervinden door boomwortels die het wegdek omhoog duwen.. 
Tussen knoop 38 en 41 is voorzichtigheid geboden! Wanneer je de N376 rechts opdraait en 100m verder moet oversteken. Hier passeert het zeer veel vrachtverkeer voor de Zeebrugse Haven.

 

Schellemolen.
Damme.
Koolkerke.

 

          Na de N376 te hebben getrotseerd verlaat je het kanaal en moet je rechtsaf de Ronselarestraat (naar knp 11) indraaien. Bij een watergemaal staat een informatie paneel over hoe men de waterhuishouding in de polder precies regelt. Totale rust verzekerd langsheen deze kaarsrechte weg! 
Na knp 12 moet je linksaf richting Koolkerke en het Fort van Beieren. Van het fort schiet niet zoveel meer over. Via heropende buurtwegels is het prachtig om er langs te fietsen. In 1998 werd het 26ha grote domein door de provincie aangekocht. Er is een onthaalcentrum met cafetaria: een prima rustplaats.

          Je draait het stuur naar links en daar is de Damse vaart, ook wel Napoleonkanaal genoemd. Dit omdat Napoleon het kanaal liet graven. In de verte ontwaar je de Schellemolen.). Aan de overzijde ligt het pittoreske boekendorp Damme. Of nee stad want Damme kreeg stadsrechten in 1180 door Filips van de Elzas. De Tijl Uilenspiegelstad kende haar grootste bloei in de 13de eeuw, toen de stad een belangrijke rol vervulde als aanlegplaats voor grotere schepen die Brugge niet rechtstreeks konden bereiken. Verspreid staan nog een aantal mooi bewaarde historische woningen. Het bezoekerscentrum "Huize de Sterre" is er één van. Horeca is alom tegenwoordig en dat komt goed uit. Een kopje koffie op een terrasje smaakt als nooit tevoren in dit historische stadje. 
Op zaterdag en zondag kun je er op de koppen lopen. De toren( zonder spits) van de kerk van O.L.Vrouw Hemelvaart (1225) domineert het stadje. Je kunt de toren beklimmen en het uitzicht is fantastisch. Let bij het verlaten van Damme op de gerestaureerde stadswallen. Gerealiseerd met centjes van Europa. In de omgeving van Damme strijken ook elke winter hele horden vriezeganzen neer.

 

Oostkerke.
Schilderkunst.
Stenen Beer.
Sluis.

 

          Je verlaat de Damse Vaart, net voor je linksaf moet ontwaar je nog een info paneel. Het vermeldt: "Het Verbrande Fort". Archeologisch, faunistisch en floristisch is deze plek bijzonder interessant. Je rijdt nu op het jaagpad van het Schipdonkkanaal "De Stinker" genoemd omwille van het feit dat het vervuilde Leiewater langs hier de zee werd in geloosd. Bij de eerste brug rechtsaf let op want je moet over twee kanalen! Langs het Leopoldkanaal rij je nu Oostkerke binnen. De massieve plompe kerktoren (zonder spits) van de St Kwintenskerk zie je al van ver en overheerst het dorpje. 
Daarna fiets je via de Krinkeldijk richting Hoeke. Deze dijk hield vroeger de polders tussen Oostkerke en Hoeke droog.

 

Het is hier dat zich vroeger Monnikenrede bevond, ook een Zwinhaven. Monnikenrede krijgt voor 1260 stadsrechten. De verzanding van het Zwin is het begin van einde van Monnikenrede. 
Met het graven van de Damse Vaart verdwijnen de laatste resten van Monnikenrede. Nu is het niet meer dan een verhoging langs de Damse Vaart tussen Oostkerke en Hoeke. En de naam Monnikenredestraat…. Hoeke ontstaat in 1250. Het lag toen aan inham van Het Zwin. Door de verzanding trad het verval in. Nadien evolueerde Hoeke tot een rustig landbouwdorpje. 
Met een doe-het-zelf veer "Kobus" genaamd kun je je evt. overzetten naar de overkant van de Damse Vaart (toen wij er passeerden was het weg…).

          Wanneer je een houten brug over het kanaal opmerkt is Sluis niet veraf meer. Hier hetzelfde liedje, Sluis was de laatste voorhaven van Brugge totdat het Zwin begon te verzanden… Lamminsvliet was de oorspronkelijke benaming van Sluis. Het eerste wat je opmerkt is de vroegere Westpoort of Brugse Poort "De Stenen Beer". Wat ervan overblijft is een gerestaureerde ruïne. De stadswallen en de overige poorten zijn een lust voor het oog. De route ( knoop 94, 99, 97, 96 en 98) gaat via een schelpenpad langs de wallen, prachtig om doen. Sluis is tevens een gezellig shoppingstadje, dus wie het stadje wenst te verkennen is wel een tijdje zoet. Molen "De Brak" werd gebouwd in 1739. Opmerkelijk is wel dat het de eerste stenen molen in de regio was. Teken van de toenmalige welvaart en aanzien is het Belfort op de markt. Jantje van Sluis zorgt ervoor dat de klok van het Belfort de juiste tijd aangeeft…

 

St Anna ter Muiden.
Zwin anno 2007.
Het Zwin.
Dorpspomp.

 

          De knooppunten zetten u verder op weg langs een drukke invalsweg, gelukkig met prima fietspad. We zijn immers in Nederland? St Anna ter Muiden, één van de voorhavens van Brugge komt in zicht. Zo klein als het stadje is, zo groots de geschiedenis ervan… De robuuste toren is wat rest van de (Hervormde) gotische kerk uit de 14e eeuw. Sporen in het metselwerk laten min of meer zien hoe groot de kerk ooit was. Mude (zoals het stadje destijds heette) kreeg stadsrechten in 1242. Amper een eeuw later ging het al bergaf…Het pittoreske dorp ligt op de plaats waar de toenmalige monding van het Zwin begint. Helaas voor Mude begint het Zwin zeer snel te verzanden, men probeert nog gave en goed meer zeewaarts te bouwen, maar het is een ongelijke strijd. De bestrating bestaat uit kasseien…. Dus stap eens af en bewonder dit beschermde dorp. De dorpspomp dateert uit 1789. Hier is de tijd echt blijven stilstaan. Een paar huisjes hebben strooien dak. De straatnaam "Haven" is het enige dat ons nog rest uit de periode dat het nog aan de zeearm lag. En aan de poort tot de wereld….

          We zetten de tocht verder via de Graafjansdijk.Waar je op een driesprong grenspaal 361 ziet staan draai je rechtsaf . Het onvolprezen knoopnetwerk wijst je de weg naar nr50. Wat verder zie je restanten van voormalig Fort Isabella. Dat lag destijds langs de zeearm. 
Op het einde van een lange, kaarsrechte weg zie je Retranchement opduiken. Rechts van de brug over het kanaal ligt nog een restant eigenlijk gedenkteken van de Baileybrug die lange tijd de toegang was. De verdedigingswallen zien eruit of ze pas zijn aangelegd. Op het marktpleintje staat een muziekkiosk en wat verder kun je een houten standerdmolen bekijken.

          Via een schitterend (smal!) schelpenpad langs het uitwateringskanaal steven je op het Zwin af. Een houten bruggetje oversteken, aan de overkant de dijkberm beklimmen… Het uitzicht op de voormalige zeearm is groots. De loop ervan is goed te zien. In de verte ontwaar je de Belgische kant van het Zwin. Maar hier kun je vrij wandelen.

 

De Zwinbosjes.
grenspaal.
Zwinmonding.

 

          Met het mooie uitzicht van het Zwin nog gebrand op je netvlies rij je nadien op nog maar eens een schelpenpad langs de Internationale Dijk. . Deze dijk dwarst de Zwingeul en zo is dit de laatste inpoldering (Willem-Leopoldpolder) van wat ooit de zeearm was. De zeearm die rijkdom bracht voor al die Zwinhavens en Stadjes.... 
Op het eind van de dijk daal je af en laveer je daarna door een afsluitbareel. Je steekt de toegangsweg (met prima fietspad) tot de Zwinparking over. Hier tref je het eerste bordje aan van de "Kustfietsroute".. Wie op het fietspad linksaf slaat kan via de Kustfietsroute de tocht verder zetten, maar je moet wel dwars door Knokke.

          Maar we gaan het anders doen! 
Na de toegangsweg te zijn overgestoken sla je op het fietspad rechtsaf!! 
Dus voorlopig geen bordjes meer. 
-Je rijdt door de parking. Evt kun je het Zwin bezoeken, je passeert immers de ingang. En met wat geluk kom je ooievaars tegen op de parking! 
Op het einde van de parking zie je vier natuurstenen kolommen uit de grond priemen. Aangekocht kunstwerk van ene Ulrich Rickriem. 
-Rij daar tussendoor en blijf op de betonbaan rijden. Dat kan wel wat onderhoud gebruiken, maar het valt al bij al nogal mee! 
Negeer het fietspad dat van links op de betonbaan uitkomt want dat leidt naar de Oosthoek. 
Je bevindt je nu in de Zwinbosjes. 
Betonbaantjes is hetgeen je banden krijgen voorgeschoteld. 
Na een linkerbocht zie je in de verte bebouwing opduiken. 
-Bij eerste betonbaantje aan je rechterkant moet je afslaan (scherp rechtsaf) 
-Bij een golvend grasveld met zitbanken terug rechtsaf. Het baantje versmalt want de struiken hebben dat deels overwoekerd. 
Een hellinkje is wat je nu krijgt te verwerken. 
Wanneer je bovenkomt zie je de zee. 
-Rechts meedraaien, je ontwaart een bronzen reuzekonijn? Nu ben je op het meest oostelijke punt van onze kustlijn. 
-Je bevindt je nu aan de andere kant van de Zwinmonding, het uitzicht is machtig! 
-Nu kun je niet anders dan links nemen en je bent op de Zeedijk. 
Langs de Zeedijk, straatklinkers in rode kleur geven het fietspad aan. Nu is het slalommen tussen wandelaars de billekaren en andere kustrijwielen…. 
De terrasjes lonken…Na een poos zie je terug de vetrouwde bordjes van het knoopnetwerk (en die van de Kustfietsroute). 
Van knoopp 36 naar 38 word je geleid via een tunneltje onder de kustbaan. Je komt uit nabij de oude vuurtoren en wie zijn wagen hier in de buurt heeft geplaatst is er zo weer bij. Of de tramhalte. 
En zit deze boeiende tocht erop.

Weetjes: 
Afstand:55km 
Let op: wie de Zwinbosjes verkiest zal aan 62km komen (maar de extra kms zijn echt de moeite waard…) . 
Start: ik startte aan de tramhalte Heist Dijk 
Openbaar vervoer: 
Kusttram: halte "Heist Dijk". 
Heist heeft tevens NMBS station. De route passeert langs het station, naar knoop 38 
Combinatie huurfiets en trein: te Knokke (55 stuks). Vanuit station Knokke: Rij dan naar knoop 42 (Kustfietsroute) en je kunt starten. 
Terugweg voor wie Knokke station als uitvalsbasis heeft en voor de Zwinbosjes koos!: thv de oude vuurtoren op de Zeedijk (het Toerisme bureau van Knokke is er gevestigd) linksaf. Je komt in de Lippenslaan. Volg die en je komt aan het station. 
Automobilisten vinden parkeerplaats langsheen de kustbaan. De beste plaats is net voor de oude vuurtoren van Heist 
Veiligheid: oversteek N376, zeer druk (vrachtwagen)verkeer, verder rust en stilte. 
Fietsers die na de Internationale Dijk via de Kustfietsroute de route verderzetten komen in de drukte van Knokke terecht. 
Wie via de Zwinbosjes de route verderzet krijgt autovrij parcours voorgeschoteld. 
Op de Zeedijk is ook altijd veel volk. 
Logistiek: hier is bij wijze van spreken horeca op elke hoek van de straat in de plaatsen die de route aandoet. 
Bewegwijzering: knoopnetwerk en Kustfietsroute: perfekt 
Gebruikte kaart: Fietsnetwerk Kust of Brugse Ommeland Noord verkrijgbaar bij de Toerisme bureaus. 
Info: De site van Sincfala leert je (bijna) alles over de Zwinstreek . 
www.sincfala.be 
Waardering: rustige baantjes, stilte alom en veel te zien.. Wanneer de wind stevig uit het Westen blaast kunnen de laatste loodjes langsheen de Zeedijk nog heel zwaar uitvallen.

Knoopnetwerk via: 
Naar 38-41-11-12-10-13-25-21-22-20-19-56-55-54-94-99-97-96-98-53-50-30-29-45-42-37-36-naar 38 
Wie variante verkiest: Na 29: NIET naar 45 maar volgens beschrijving, op de Zeedijk vind je de bordjes naar 37-36 dan terug. 
Knokke station: Variante: kijk uit naar vuurtoren op Zeedijk daar linksaf en volg de Lippenslaan naar het station. 
Via Kustfietsroute bij 42 linksaf naar 40 en je passeert het station van Knokke!