Langs Schipdonk- en Leopoldkanaal

 U heeft het waarschijnlijk al vernomen in diverse media. Het Schipdonkkanaal zou gedoemd zijn te verdwijnen. Plannen bestaan om dit pittoreske kanaal te verbreden tot een enorm duwvaartkanaal ten behoeve van de Zeebrugse haven. Dit betekent verloedering van de unieke sfeer en het historisch landschap van Damme en Oostkerke. Buurtbewoners en belanghebbenden hebben zich verenigd en op hun website wordt alles ivm de teloorgang van het Schipdonkkanaal haarfijn uitgelegd. Deze fietstocht toont welke mooie streek alzo naar de vaantjes wordt geholpen.

 

Kanaalfeesten op zondag 27 april.

 

          De kusttram brengt me vlotjes naar mijn uitverkoren startplaats: Heist Dijk. Dit is in de buurt van de oude vuurtoren. Wie zich liever met de auto tot hier begeeft, wel langs de kustbaan is er parkeerplaats in overvloed. Lang geleden maar vandaag is er helder weer, stralende zon. Ideaal voor de talrijke foto's die zullen worden genomen.

          Je doorkruist Heist en na een camping gelegen aan de N300 draai je rechtsaf richting Leopoldkanaal. In de volksmond de bijnaam de "Blinker" omdat het de properste van de twee vaarten was. De voormalige kleiputten van Heist zijn nu natuurreservaat. Bij de ingang kun je evt. een wandelkaartje nemen. 
In de weide links van je zijn nog vriezeganzen waar te nemen.

 

 De kleiputten van Heist.

 

          Een kort klimmetje brengt me naar het jaagpad op de kanaaldijk. Daarboven wacht me behalve een mooi uitzicht op de omgeving een omgevallen straatnaambordje van het jaagpad in de grasberm. Een symbool voor hetgeen het kanaal zou te wachten staan?

 

Begin van het einde?

 

          Na dit met enige verbijstering te hebben aanschouwd vervolg ik mijn tocht. 
Wat onmiddellijk opvalt is de totale rust en stilte. De smalle bandjes suizen over het vlekkeloze wegdek. Wat lichte tegenwind zorgt enig windgeruis. De schaduwen van de bomenrij toveren het kaarsechte jaagpad om in een eindeloos zebrapad. 
De remmen dicht! De eerder vermelde geluiden verstommen. Muisstil is het hier nu ook weer niet want er zijn wat achtergrondgeluiden van de haven waar te nemen. Je zal zien dat ook heel wat vogels hier hun gading vinden: reigers, eenden,...

 

Zebrapad?

 

          De eerste eetgelegenheid langs het kanaal kondigt zich aan: "De Palingpot". Nog wat te vroeg helaas. Ondertussen ben je zeker al andere fietsers tegengekomen. 
Wat verderop is er lawaai zoveel je wil van de Dudzeelsesteenweg. Die moet immers alle verkeer van en naar de haven slikken. Rechtsaf en beide kanalen oversteken. Op de brug kijkend naar rechts zijn beide kanalen en de middenberm die hen scheidt netjes afgelijnd. Ideaal decor voor een panoramafoto, maar helaas met mijn toestelletje lukt dat niet. Ik maak twee foto's en zal er wel wat opvinden. Hieronder het resultaat. Zo heb je toch enig idee hoe het er ter plaatse uitziet.

 

Panorama.

 

          Na deze drukke weg te zijn overgestoken keren de rust en stilte onmiddellijk terug. Na een paar km mag je terug langs het kanaal rijden. 
Voor de tweede keer mag je nu een klimmetje naar de kanaaldijk maken. Je fietst nu langs het Schipdonkkanaal. Dit is een afleidingskanaal dat het overtollige water van de Leie moet afvoeren. De bijnaam "Stinker" had ze zeker niet gestolen want het afgevoerde water was sterk vervuild door de industrie (en de vlasroterij). De "Stinker" stinkt niet meer en er zit vis in het water. 
Voor ik het goed en wel weet ben ik bij de sifons en de Damse Vaart. Deze laatste steek je over. Hou even halt op de brug en bewonder de Brugse torens in de verte. (aan je rechterzijde!)

 

Jaagpad vroeger en nu!
Damse Vaart en de Brugse torens.

 

          Ja die sifons, da's een heel verhaal. Blinker en stinker zijn véél jonger dan de Damse vaart. Waar deze twee kanalen de Damse Vaart kruisen, werden twee kunstwerken opgericht, waardoor de twee afleidingsvaarten onder de Damse Vaart doorlopen: de Sifons. So what hoor ik je denken. 
De Sifons werden tijdens de Tweede Wereldoorlog gedynamiteerd door de Franse genie. Na de oorlog werden ze niet meer hersteld. Ze werden afgesloten en de Damse Vaart aan weerszijden van de kanalen afgedamd. Deze operatie betekende het einde voor de Damse vaart als bevaarbare waterweg. Behalve "De Lamme Goedzak", een raderboot die vanaf Damme toeristen van en naar Brugge brengt.

 

Schipdonkkanaal.
De gedynamiteerde syfons.

 

          Na dit intermezzo zet ik de weg verder langs dit heerlijke kanaal. Beide kanalen worden van het land en elkaar gescheiden door een stevige dijk, die omzoomd is met statige populieren. Een statige rij populieren perfekt op één lijn. De kruinen reiken naar elkaar, precies een omhelzing. Net een kathedraal van bomen zoveel is zeker. Tijdens de zomer zorgt het bladerdek voor schaduw en afkoeling.

 

Kathedraal van bomen?
De scheiding van de twee kanalen.

 

          De bruggen over beide kanalen hebben mooie namen. De Molentjesbrug nabij Moerkerke is er maar een voorbeeld van. Maar bij elke brug die je tegenkomt hoort een meer of mindere drukke weg. Kijk uit je doppen bij het oversteken! De huizen hier in de omgeving zijn allemaal voorzien van affiches of een spandoek tegen de geplande verbreding. 
Even verder kun je via een knappe constructie veilig en wel onderdoor de N49, de expressweg Knokke-Antwerpen.

 

Klinkende namen.
Duidelijk niet akkoord.
N49.

 

          Tot hiertoe liepen beide kanalen netjes naast elkaar om uit te monden in zee. Maar meter per meter nader je de plaats waar beide waterwegen definitief afscheid nemen van elkaar. De bomenrij helemaal aan de andere kant komt steeds verder van je weg. 
Heb je de bunkers en mitrailleurnesten al opgemerkt die hier en daar in de kanaalberm staan? Die bouwsels getuigen van het strategische belang van de waterwegen die je al heel de tijd volgt. Tijdens WOI werden er gebouwd omdat den Duits vreesde voor een Engelse aanval via de Scheldemonding. En tijdens WOII vormde het Leopoldkanaal begin van de zgnOperatie Switchback waaruit de bevrijding van de ganse streek zou voortvloeien. 
Ondertussen ben je Strobrugge gepasseerd en is de scheiding van beide kanalen een feit. Je blijft steeds rechtdoor rijden. Via eenzelfde constructie als daarnet mag je een brug die bij een drukke weg hoort onderdoor rijden. 
Volgens een infobord zou hier een wijnboer een overheerlijk biologisch appelwijntje produceren "Pomme Chantelle" genaamd. Er zijn nog dergelijke bordjes die de weg sieren. Ze horen bij de "Plattelandsroute" van Maldegem.

 

Info
langs
de weg.

 

          Bij de volgende brug die je op je weg ontmoet "de Celiebrug" staat een monumentje voor de karabiniers wielrijders "Zwarte Duivels" die op 11/11/1918 deze plaats hebben ingenomen. De volgende brug, waar je café "De Roos" aantreft kijkt een soldaat met een machinegeweer over de omgeving uit. (hier is een militair domein). Verlies niet uit het oog dat hier bittere gevechten hebben plaatsgevonden in 1944. 
Natuurlijk heb je gemerkt dat dit de eerste twee beweegbare bruggen waren die je tot nu toe bent tegengekomen!

 

Zwarte duivels.
Celiebrug.
Nog altijd op wacht.

 

          Het is nog altijd buitengewoon prettig om langs dit kanaal te fietsen. Anderen zijn de dezelfde mening toegedaan want ik kom nogal wat fietsers tegen. Te Adegem staat een tank van de 4de Canadese Pantser Divisie (?), om de bevrijding door de Candezen te herdenken. 
Wat verder langs het kanaal kun je een unieke (dat zeggen ze toch) spoorbrug. Die kan via stalen kabels vertikaal opgetrokken worden tbv de scheepvaart. Enorme tegengewichten zorgen ervoor dat de brug nadien kan neergelaten worden.

 

Canadese tank.
Canadese tank.
Unieke ophaalbrug?

 

          In de verte zie ik een traktor afkomen. Zo erg is dat niet maar deze heeft vanwege extra achterwielen wel héél véél plaats nodig. Afstappen en eventjes wachten tot het gevaarte is gepasseerd lijkt me aangewezen.

 

Veel plaats nodig.

 

          Bij de volgende brug is het moment gekomen om het Schipdonkkanaal definitief te verlaten. Maar op de brug kan ik het niet laten om een mooi fotootje te nemen. Via een rustig baantje, de grens tussen Adegem en Eeklo zo blijkt zet je koers naar Eeklo. Maar een verweerd bronzen Keltisch kruis doet me alweer halt houden. Voor wie of wat staat het hier? Wel ditkruis markeert de grens tussen Adegem en Eeklo, simpeler kan het niet.

 

Mooi fotootje.
Grens.

 

          Kriskras door smalle straatjes en tegen het verkeer in bereik je het fraai heraangelegde marktplein van Eeklo. Hier bestaat een legende van de Herbakkers. Het stadje (ja sinds 1240 stadsrechten) wordt doormidden gesneden door de N9. Ofwel de "oude baan" Brugge-Gent. Ga naar rechts en steek over via de verkeerslichten want anders is er geen doorkomen aan. Honger of dorst, wel hier is mogelijkheid genoeg om dat te stillen. Ik hou het op een piknikje in de zon op het marktplein. Aangenaam verpozen maar de stenen (marmeren?) bank voelt wel koud aan!

 

Herbakken.

 

Algauw ligt Eeklo achter me. Ik vrees het ergste wanneer ik in de verte een in aanbouw zijnde brug over de N49 ontwaar "Peperbrug". Maar het knooppuntennetwerk Meetjesland doet me rechtsaf gaan net ervóór. Oef. Nu ben je aangekomen bij het streekbezoekerscentrum "Huysmanshoeve".

Huysmanshoeve

          'Bezoekerscentrum De Huysmanshoeve' ook wel 'Groot Goed' genoemd, is waarschijnlijk opgetrokken in de 13de eeuw. Een kaarsrechte kasseidreef leidt de bezoeker naar de monumentale ingangspoort. Eens je door de toegangspoort bent binnengestapt treed je meteen een andere wereld binnen. Een infopaneel dat is aangebracht aan het hoofdgebouw leert je alles over deze bijzondere hoeve.

 

Info.
Monumentale poort.

 

           Bij het binnenstappen van het bezoekerscentrum krijg je een authentiek 18de eeuws interieur te zien. Aan de muur hangen schilderijen, er staat een oude fiets, op de schouw staan potjes met kruiden... Aan de balie gelegen in de vroegere woonkamer kun je allerlei info verkrijgen ivm Meetjesland en Oost-Vlaanderen. 
De zolder werd helemaal opgeknapt en staat nu ten dienste van het jonge volkje. Spelenderwijs kunnen ze kennismaken met de landbouw, natuur en geschiedenis van het Meetjesland.

 

Spelenderwijs.
Knap gerestaureerde zolder.

 

          Beneden is ook van alles te zien. Op dezelfde speelse, educatieve is elke kamer een belevenis op zich. Je kroost zal zich hier zeker kunnen zoet houden.

 

Spelenderwijs.
Knap gerestaureerde zolder.

 

          En dan is er buiten nog. Je waant je een heel eind in de tijd terug, zo kuierend over de grote binnenplaats. In een uithoek wordt de laatste hand gelegd aan een bakhuis. Opgetrokken in dezelfde stenen als de rest van de hoeve. Binnenkort worden hier bakdemonstraties gegeven. Nu echter was de koeplvorm van de oven nog aan het drogen. 
De vroegere varkensstallen worden getransformeerd tot cafetaria. Een helling voor de minder mobiele medemens is een attent gegeven.

 

In de tijd terug.

 

          Het poortgebouw is niet toegankelijk omwille van het feit dat er a) een kerkuil aan het broeden is b) de ietwat bouwvallige staat. De aandachtige bezoeker zal merken dat het gebouw nogal wat is gewijzigd in de loop der jaren (eeuwen!). Let eens op de (kerk)zuil aan de achterkant.

 

Heist.

 

          In elk geval dit bezoekerscentrum; er is nog werk aan maar het is nu al een dikke aanwinst voor al wie in deze streek vertoeft.

          Eens te meer moet ik verder. Je mag een stevige helling van een fietsbrug beklimmen om over de N49 te geraken. Je bent nu in hartje Meetjesland. Het eerste dorp dat je aandoet is Kaprijke. De brede, rechte Voorstraat is een mooi voorbeeld van een vroegere dries. De grote rechthoekige driesen werden vanaf eind 11de eeuw aangelegd in functie van de commerciële veeteelt ten behoeve van de laken- en wolnijverheid. Door de latere beplanting met een dubbele rij essen met grasvelden en hagen ertussen, bleef het drieskarakter goed bewaard. 
Het Plein, voorheen bekend als het Veld, was een zeer groot rechthoekig dorpsplein voor de kerk en het "stadhuis", met invalswegen op de vier hoeken. 
Nu rij je richting krekengebied. Net buiten Kaprijke krijg je een onverhard weggetje voor de wielen geschoteld. Na de laatste huizen versmalt het tot een pad van 50cm breed. Een oude kerkwegel? De schrikdraad rechts van je is akelig dichtbij. Enige stuurmanskunst is hier wel op zijn plaats.

 

Dries van Kaprijke.
Beetje stuurmanskunst.

 

          Nergens in het Meetjesland is de invloed van de zee zo tastbaar aanwezig als in het Krekengebied. Vanaf de 12e drong de zee hier regelmatig binnen. Stilletjesaan melden de dijken zich aan in het landschap. De nog veel voorkomende historische dijken, destijds opgeworpen als natuurlijke bescherming tegen de kracht van het water. Hoeft het nog gezegd dat de rust hier nog altijd prominent aanwezig is? Dan sta je plots voor de Boerekreek. Eén van de mooiste kreken is ongetwijfeld de Boerekreek die samen met de Oostpolderkreek, het Hollandersgat en de Roeselarekreek een klavertje vier beschrijft. En het Leopoldkanaal is er ook weer! Het half-verharde jaagpad heeft hier ferme putten, dus slalommen maar! 
Bij mij rijst de vraag: moet al dit moois echt weg?

 

Leopldkanaal.
Met verdwijning bedreigd?
Putten en bulten.
Boerekreek.

 

          Open ruimte is hier geen ijdel begrip en het heldere zonnige weer doet er nog wat vergezichten bij. De waterkwaliteit van de kreken mag er zeker zijn, getuige zijn de talrijke hengelaars die vanaf de water(riet)kant een visje proberen te verschalken.

 

Krekengebied.
Vergezichten.

 

          Dat je flirt met de grens wordt pas goed duidelijk wanneer je oog in oog komt te staan met grenspaal nr 341. Terug een kort klimmetje en ja het Leopoldkanaal mag je terug volgen. Het jaagpad is hier een tweevaks betonweg. Links is St Laureins. Om te bezoeken: bij de eerste brug het kanaal oversteken. Ik verkies rechtdoor. Hoeve "De Schuurbolders" wat verder is een leuke stopplaats. Het jonge volkje kan ravotten naar hartelust en de grote "partytent" is de aangewezen plaats bij minder goed weer.

 

Grenspaal 341.
De Schuurbolder.

 

          De betonbaan draait naar rechts en voor jou beste fietser is het jaagpad er weer. Bij de baileybrug met monument ter herdenking van "Operatie Switchback", deze laatste zette de bevrijding van de streek op gang. 
Je rijdt hier op een hoge dijk, het kanaal aan je linkerzijde ligt diep ingesloten tussen de met riet begroeide oevers. Een grote bunker, gebouwd in de kanaalberm herinnert aan minder vredige tijden. De bevrijding is in deze streek duur betaald geweest. 
Anno 2008 zijn de tijden voor het kanaal ook niet zo vredig meer!

 

Leopldkanaal, diep ingesloten.
Operatie Switchback.
Bunker.

 

          Je komt bij de brug die je via het Schipdonkkanaal onderdoor bent gereden. Aan deze zijde is deze voorziening niet aanwezig. Dus de drukke baan oversteken en linksaf. Via de trap met gootje voor je fietswiel kun je evt een hoekje afsteken.
Het Schipdonkkanaal zal je nu tijdens de laatste loodjes gidsen. Het is het moment om het laatse stuk tot je vertrekplaats aan te vatten. Je rijdt nu immers gewoon in tegengestelde richting terug.