Operatie Dynamo

     Of "The Miracle of Dunkirk" zoals de Britten het noemen. Zoals bekend viel het Duitse leger op 10 mei 1940 Nederland, België, Luxemburg en Frankrijk binnen. De zgn Operatie "Fall Gelb". Gedurende die veldtocht werden de Geallieerde troepen teruggedrongen in de richting van de Kanaalkust. De Britten beseften als eersten dat evacuatie de enige oplossing was. Het bevel van Hitler om zijn tanks drie dagen (24-26 mei) te doen stoppen op een ogenblik dat Duinkerke voor het grijpen lag, heeft ongewild bijgedragen tot het succes van Operatie Dynamo. Waarom het bevel tot stoppen werd gegeven heeft men nooit begrepen. 
Deze route neemt je mee langs de plaatsen waar de ontscheping van al die manschappen plaatsvond. 339.226 militairen werden geëvacueerd, van wie 139.911 Fransen en 163 Belgen. 
Vanwaar komt de naam van deze gewaagde operatie? De organisatie ervan werd ondergebracht in een bomvrije schuilplaats diep in de krijtrotsen onder Dover Castle. Op een locatie waar tijdens WOI een elektrische generator (dynamo!) zorgde voor licht in de duisternis.

 

Hachelijke situatie.

 

           De Kusttram brengt me in een uurtje naar De Panne. Halte "Moeder Lambic" is mijn bestemming. De baan oversteken en aan de rotonde rechtsaf. 
Wie hier denkt dat zijn fiets niet zo lekker loopt, kijkt best eens achterom. De baan gaat zachtjes omhoog. "Vals plat" weet je wel. Wanneer je de spoorlijn Adinkerke-Duinkerke hebt overgestoken ben je Frankrijk binnengereden. Steek gerust de spoorweg over. De kans dat er een trein aankomt is uiterst klein. Deze lijn is al ik-weet-nie-hoelang buitendienst. Het voormalige douanekantoor is nu een pralinewinkel.

 
Buiten dienst.
 

           Het fietspad dat je zonet hebt verlaten, tja het zal nog tot Duinkerke zijn vooraleer je er eentje op je weg zult terugvinden. Een fietsersparadijs is het hier zeker niet. Maar daaroverstaat dat de kust hier één groot natuurgebied is. Maar het zijn vooral de wandelaars die daar optimaal kunnen van genieten. Er zijn hier verschillende bewegwijzerde wandelcircuits, er is de GR du Littoral die je door de duinen naar Duinkerke (en verder) leidt.

           De baan versmalt wat en algauw passeer je het eerste plaatsnaambord op Franse bodem. Bray-Dunes is de meest noordelijk gelegen badplaats van Frankrijk. De Duinkerkse reder Alphonse Bray bouwde er een toevluchtsoord voor oude zeelui. Samen met een kerk, Notre-Dame des Dunes, een gemeentehuis, scholen, en schonk alles aan de Franse staat. Industriëlen en handelaars uit Tourcoing die verliefd waren op die plek zorgden voor een tweede uitbreiding. Om de badplaats te bezoeken: aan de verkeerslichten rechtsaf. Een brede straat met fietsstrook leidt je recht naar de zee. Wil je wat meer info, volg dan de borden: Office du Tourisme. Daar zul je vriendelijk worden ontvangen en er liggen brochures en folders in overvloed. Hoe meer zeewaarts je komt hoe mooier de gebouwen zijn. Nummer 444 villa Saint Florent op de Zeedijk is zo'n voorbeeld.

 
Mooie villa op de Zeedijk.
 

           Het eerste monument ivm Operatie Dynamo dat je kan bekijken is gelegen op de Zeedijk. Het immense strand...want bij eb trekt de zee zich hier héél ver terug. Nu vredig en rustig was toen helemaal anders. Kapotte voertuigen in alle maten en soorten. Alles wat de soldaten tot hier kon brengen, om dan hun evacuatie af te wachten. Ondertussen werden ze gebombardeerd en beschoten.

 
Chaos alom.
 

           Strooibiljetten of pamfletten maanden de troepen aan om zich over te geven.

 
Pamfletten.
 

           
De naamplaat links van je is om de slachtoffers van de "Bourrasque" te herdenken. De Bourrasque was een torpedojager die gebouwd is in 1925. Die liep hier de 30e mei op een mijn. Van de 600 Franse troepen die aan boord waren werden er 559 gered.

 
Laatste rustplaats.Ter herdenking aan de Bourrasque.Vredig strand.
 

           Raadpleeg best een getijdentabel vooraleer je aan de tocht begint want bij laag water kun je de resten van de radermijnenveger "Devonia" op het strand waarnemen. Ook de Thames Sailingbarge "Royalty" heeft hier zijn laatste rustplaats.

 
Vredig strand.Ter herdenking aan de Thames Sailingbarge Rustplaats.
 

           Langs dezelfde weg keer je terug en bij de verkeerslichten rechtsaf. De mooie wegwijzer zoals ze alleen maar in Frankrijk te vinden zijn, aan de overkant bevestigt je reisdoel van vandaag.

 
Wegwijzer.
 

           Met de oude spoorlijn als gids rij je verder langs de D60. Een paar pedaaltrappen voorbij een beige geverfd bushokje tref je een wit-rood klaphek aan. Stap af en ga door het klaphek, steek de spoorlijn over en aan de overzijde tref je weer zo'n klaphek aan. (tot hier kun je evt. uw fiets meenemen) Links meevolgen en je komt bij een bunker die op zijn oude dag dienst doet als uitkijkpunt over de duinen. 
Een trap brengt je boven. er werden stevige leuningen aangebracht en enkele didactische panelen. Ja zelfs voorzien van nederlandstalige tekst! Het uitzicht is schitterend. Je komt tot de vastelling dat dit hier wel een hele mooie kustlijn is!

 
Prachtige duinengordel.Prachtige duinengordel.
 

           Zoals daarnet te Bray-Dunes keer je langs dezelfde weg terug. De tweevaksweg heeft geen fietspad. Je bent verplicht achter elkaar te rijden. Echt veel verkeer is er (nog) niet. Tot mijn genoegen stel ik vast de Franse chauffeurs volledig het linkse baanvak gebruiken om me in te halen. Je zou evt. op het asfalten voetpad kunnen rijden. Veel voetgangers zijn hier niet te bespeuren. Tja, schelpenpaadjes door de duinen waar het zo heerlijk op fietsen is, moeten hier nog worden uitgevonden.

           Voor je het weet ben je te Zuydcoote. De naam stamt af van "Soutcota" of zoutkot (zeezoutwinning). Een storm in 1777 bedelft dorp en al wat erbij hoort onder het zand. De plaats waar archeologische vondsten werden gedaan is nu een speeltuin. 
Veel stelt de badplaats niet voor. In vergelijking met de Belgische kust, is het hier op toeristisch vlak nog quasi onontgonnen gebied. Het plaatsje werd bekend door Week-end à Zuydcoote, een verhaal uit de Tweede Wereldoorlog over een Franse soldaat die probeert per schip in Engeland te raken, maar tegelijk probeert zijn leven door te brengen tussen de Duitsers. Het verhaal werd in 1964 verfilmd door Henri Verneuil.

 
Bonte watertoren.
 

           Wat verder aan de linkerkant van de weg zie je een immense militaire begraafplaats. Eerste- en Tweede Wereldoorlog hebben nogal wat jonge mannen het leven gekost. In een uithoek zijn 200 Duitse soldaten begraven. Je treft er een zerk van een Joods kanonnier aan. In een Brits deel ontwaar ik een Belgische zerk. Maar wat het meest indruk maakt zijn de rijen kruisen van de Franse soldaten. Rijen, rijen rijen er komt geen eind aan. 
De bont beschilderde watertoren waakt over hen die hier liggen. Zijn bonte kleuren contrasteren op een eigenaardige manier met het kerhof.

 
Joods kanonnier.Rijen.Eén Belgische soldaat.Zouaaf.
 

           Op de hoek met de weg die naar het Hôpital Maritime leidt staat een landelijk gebouw van baksteen. Het is de zgn. "Ferme du Nord". Dit is de boerderij die het sanatorium van voedsel voorzag en dateert van 1910. Gelet op de omvang van deze boerderij moeten ze daar in het sanatorium een meer dan gezonde eetlust hebben gehad. De toegang met smeedijzeren poort staat open en ik ga even binnen op de uitgestrekte binnenplaats. De meeste gebouwen zijn verwaarloosd. Maar wel vakkundig opgetrokken. Getuige de lagen baksteen afgewisseld met natuursteen "speklagen". Op de toegangstrap van één der gebouwen vind ik een skelet van een kop van weet-ik-veel wat voor beest. Bah. 
Bezoekers zijn hier in feite niet toegelaten en algauw komt iemand me daarop wijzen en is opkrassen de boodschap.

 
Ferme du Nord.Wat voor beest?
 

           De voormalige treinhalte van het sanatorium is helemaal overwoekerd, de planken van de zitbanken buigen door onder hun eigen gewicht. Wie is hier als laatste de trein opgestapt?

 
Halte Sanatorium.
 

           Een wijde bocht in de weg (met fietsstrook), achter de lange muur bevindt zich de "Arcerie des Dunes", een staalfabriek. Gespecialiseerd in wielen en assen voor spoorwagens en locomotieven en werktuigen voor het boren van petroleumputten. 
Een eindje verder is het Fort des Dunes" te zien. Er zijn gemeentewerkplaatsen of zoiets in gevestigd. Te bezoeken in juli en augustus. Ik moet me tevreden stellen met een kiekje van de ingang. Hier is een Frans militair kerkhof gelegen. Al wie hier ligt is gesneuveld tijdens die mei-dagen. Panelen geven wat uitleg over de ganse operatie. Het fort heeft in die tijd erg te lijden gehad onder de bombardementen.

 
Fort des Dunes.Frans militair kerkof.
 

           Een boogscheut verder kom je de eerste huizen van Leffrinkcoucke tegen. Tot hiertoe was de navigatie eenvoudig. De D60 volgen en eventueel afslaan om de badplaatsen te bezoeken. 
Maar zo moeilijk is het nu ook weer niet. Na Fort des Dunes de baan blijven volgen. Je bent nu in de Rue Ancient Combattants. Je fietst nog steeds langs de spoorweg. Bij een driehoekig pleintje, omzoomd met bomen rechtsaf en via de betonnen voetgangersbrug de spoorweg oversteken. Het spoor is hier tamelijk breed, maar werkloos zo te zien. De eigenaardige brug doet me een beetje denken aan een veiligheidsspeld.

 
Veiligheidsspeld?
 

           Je rijdt de straat in en bij de "STOP" ga je rechtdoor, de rue General Jansen. Bij een groot kruispunt linksaf langs bushalte "Bonpain" en dan rechtsaf. Deze weg volgen tot de Zeedijk. Om tamelijk intakte artilleriebunkers te gaan bekijken sla je rechtsaf en rij je tot het einde. Hier zul je je fiets moeten achterlaten om de duinen in te gaan. 
Zoniet wend de steven links en Duinkerke ligt in de verte op je te wachten.

 
De zeedijk.
 

           Maar beeld je even in hoe chaotisch het er hier moet aan toe gegaan zijn in die Mei-dagen. Het strand één groot autokerkhof, kapotte of kapot geschoten (vracht)wagens, jeeps etc.. Ik zou me hier graag eens met een metaaldetector op pad begeven. 
De Zeedijk is autovrij, leuk fietsen dus. Duinkerke komt dichterbij. Op het eind van de Zeedijk bevind zich een monument ter nagedachtenis va al hetgeen zich hier toen afspeelde. Een trap leidt je naar de havenmuur waar toen duizenden soldaten inscheepten. Wil je zeelucht vanop de eerste rij opsnuiven, aan de linkerzijde (lager gelegen) van de muur kun je fietsen; het pad is in niet te beste staat. Op het einde bevindt zich een bunker. 
Of je laat je fiets achter of sleurt hem de trap op om bovenop de muur te wandelen en een knap uitzicht te hebben.

 
Monument.Monument.
 

           Na deze overpeinzingen moet ik terug verder "duty calls"
Je volgt het kanaal verder en bij de eerste brug oversteken. Recht voor je bevindt zicht het Museum voor Eigentijdse Kunst. Een bord leert je dat het gesloten is bij storm. Een rustige en zeer bijzondere stopplaats. 
Aan de overzijde van het kanaal rechtsaf en links meedraaien; In de vroegere kazematten heeft men het Museum van Operatie Dynamo ingericht. Toegangsprijs: 3,5 euro.

 
Museum dat operatie Dynamo herdenkt.
 

           Een juweel van een museum! Kraaknetjes, en heel overzichtelijk. De foto's hieronder spreken voor zich. Wie nog nooit van Operatie Dynamo heeft gehoord zal na bezoek heel wat wijzer geworden zijn. 
De museumbediende ontvangt me uiterst enthousiast en begint volop ale uitleg te geven ivm het museum. 
Een must bij deze tocht.

 
Miniaturen (er zijn nog andere).kraaknetjes.heel overzichtelijk.
 

           Om Duinkerke te bezoeken, steek de straat over en aan de overzijde linksaf op het fietspad. Duinkerke is voorzien van een netwerk van fietspaden om de stad veilig en snel te doorkruisen. Bravo! Zie routebeschrijving en de plannetjes. 
Geen zin om de stad te bezoeken? Rechtsomkeer naar het kanaal, dit oversteken en aan de overkant rechtsaf op een picobello fietspad. Bij de volgende brug veranderen van oever.

 
Prima fietspad.
 

           Gewoon het kanaal blijven volgen. Je rijdt steeds op een vrijliggend fietspad, aan de meeste kruispunten zijn aparte verkeerslichten voor fietsers voorzien. Maar de wegen kunnen ontzettend druk zijn. Het kanaal vertakt en komt een soort (bebost) schiereiland in het midden. Uit je doppen kijken want je moet weldra linksaf. Een bord wijst je de weg naar het Cimetière Militaire.

 
Het volgende doel.
 

           De wegwijzer "Cimetière" brengt je op het kerkhof van Duinkerke. Rijen kruisen er komt maar geen eind aan. Van Franse soldaten uit beide wereldoorlogen. Wat verder langs dezelfde baan bevindt zich het Britse kerkhof dat de gesneuvelde Britten van tijdens Operatie Dynamo herdenkt. 
Een oase van rust na de drukte van daarnet. De eindeloze rijen kruisen op het kerkhof, het doet een mens wel wat. Wat verder langs deze drukke Route de Furnes is het Brits gedenkteken gelegen dat de 4700 gesneuvelden uit die mei-dagen herdenkt. Opgericht in 1957 en onthuld door de Queen Mum. 
Terug langs dezelfde weg en bij het kanaal linksaf en dit weer blijven volgen.

 
Monument.Ontelbare rijen kruisen.
 

           Na de autosnelweg te zijn onderdoor gereden wordt de rust kompleet. Wil je even verpozen? Wel Fort Louis is een uitstekende plaats. Het fort dateert van de 17e eeuw en werd gebouwd door vestingbouwer Vauban
Een hele verademing na de drukte van Duinkerke! Aan de ingang is en gedenkplaat aangebracht ivm jawel Operatie Dynamo. 
Van hieruit werden achterhoede gevechten geleverd ten einde de Duitsers nog wat op te houden. Nadien werden er krijgsgevangenen in onder gebracht. Van de vroegere gebouwen is niets meer over. De omwallingen en het binnenplein werden herschapen in een mooi park. Enkele wandellussen verkennen het domein.

 
Fort Louis.Wandelpaden.(Vlaamse)leeuw.
 

           Je zet je weg verder langs het kanaal. Hier ben je quasi alleen op de weg. Fort Vallières geeft onderdak aan een sportterrein. Na het golfterrein te zijn gepasseerd verslechterd de staat van het wegdek zienderogen. Slalommen maar om de kuilen te ontwijken! Dan komen de vestingen van Bergues (St Winoksbergen) in zicht. Vergeet Brugge! Dit stadje waarvan de versterkingen nog intact zijn is een bezoek meer dan waard. Het is rustig wandelen aan de voet van de versterkingen, langs de grachten.

 
Bergues.Waterhuishouding.
 

           Het is een juweel van een stadje, volledig ommuurd. Je kan er prachtig wandelen op de vestingmuren. Let dan ook eens op de talrijke kanaaltjes, sluizen en stuwen. In geval van belegering kon men de ganse omgeving onder water zetten. 
Het stadje kom je binnen via één der intakte stadspoorten beschermd als monument.

 
Gelijknamig kanaal.Beschermde stadspoort.Kanaaltjes en sluizen.
 

           “Place de la République” is een bezoek meer dan waard. In het belfort is het Toerisme bureau ondergebracht. De toren kan bezocht worden. Helaas voor mij is het middag en gesloten.

 
BelfortMairie.Cisterne.
 

           Ga eens goeiedag zeggen tegen L'Electeur de Lamartine de reus gezeten voor de Mairie. Reuzen zijn in Noord-Frankrijk gemeengoed. Ze zijn met bijna 300 en behoren als één grote familie tot het wereld erfgoed van de Unersco. Het zijn niet zomaar reuzen, allemaal hebben ze een eigen verhaal te vertellen. Een identiteitskaart leert je de bijzonderheden over de reus.

 
L'Electeur de Lamartine.Identiteitskaart.
 

           Richting station om Bergues te verlaten. De drukke D916 oversteken en tussen het station in rode baksteen en restaurant "Au Vieux Remparts" je weg vervolgen. Eigenaardig rond gebouwtje op het stationsterrein. 
Let op: halverwege een lange loods moet je rechtsaf vóór tennisclub "Berguois" Het pad volgen en op het einde linksaf. Je komt langs de grote Appolonia kapel en het natuurgebied "prairie du Bierendyck". Het volgend dorpje is Bierne (Bieren). Eenheid troef hier te oordelen naar de gelijksoortige nieuwbouwwoningen die hier staan. 
Via een rotonde de autosnelweg oversteken, dan bij het eerste kruispunt (met grote boom) linksaf en je bent nu op weg naar Socx (Soks). Dit dorpje is gelegen op een heuvel van 30m hoog en een lange klim leidt ernaar toe. 
Helaas slingert de D928 de grote baan StOmer-Bergues zich als een slang erdoor. Met druk verkeer als gevolg. Je verlaat het dorp door zuidwaarts de dalende weg te nemen. De splits neem je links en je mag nu afdalen. Het is hier steiler dan aan de zijde vanwaar je bent gekomen. Deze smalle rustige weg volg je tot je een grote kapel opmerkt aan je linkerkant op een kruispunt. Hier ga je rechtsaf. 
Straatnamen leveren het bewijs van de Vlaamse oorsprong van de streek.

 
Vlaamse oorprong.Hier rechtsaf.
 

           Op het einde rechtsaf en voor je het weet ben je in Escelbecq (Ekelsbeke). Het telt 2200 inwoners en het beslaat 1195 hectaren. Het heeft zijn authentiek, Vlaams karakter behouden. Het is doorsneden van het Westen naar het Oosten door de IJzer. 
De Sint-Folkwijnkerk van Esquelbecq is heel oud (10de eeuw). Ze is voortdurend geëvolueerd om in de 17de eeuw een typisch Vlaamse hallenkerk te worden. Het carillon speelt "keere weerom reuze reuze". Vlaamse roots?

 
Hallenkerk.Herdenken.
 

           Ga zeker de hallekerque eens binnen. Prachtig gewoon. Op 11 april 1976 brandde het uit, een tentoonstelling herinnert eraan. Het houten plafond doet aan een omgekeerde boot denken is gewoon pure kunst.

 
Gered uit de brand van 11 april 1976.Omgekeerde boot?
 

           "Maison du Westhoek" dat zich eveneens op het plein bevindt is een prima uitvalsbasis om de streek te bezoeken. Wat verder op dit plein kun je fietsen huren. Ekelsbeke is ook een kasteel rijk. 
Let ook eens op de runetekens (metselaarstekens) op de muur er rechtover.

 
Prima uitvalsbasis.Langdurige restauratie.Runetekens.
 

           Dit vredige dorp hernergt een gruwelijke oorlogssite. 
Op 28 mei 1940, hebben de Duitsers het verkeersknooppunt van Wormhout aangevallen, een strategisch punt voor hun voortgang naar Duinkerke, met volharding verdedigd door de Britten. Tijdens deze confrontatie, zijn een honderdtal soldaten gevangen genomen. 
Daarna zijn ze opgesloten in een schuur in de buurt van Ekelsbeke door de SS regiment Leibstandarte. En aldaar vermoord. Een paar konden ontkomen. 
Deze plaats is te bezoeken. Onnodig te zeggen dat het erg pakkend is? Talrijke infopanelen geven tekst en uitleg. Druk bezocht door oudstrijders.

 
Wijst de weg.Hier werden 100 krijgsvangenen vermoord.Voor elke vermoorde soldaat werd een boom geplant.Zegt genoeg.Tekst en uitleg.
 

           Na het bezoek op terugkeren en rechtsaf. Wat verder schuin-linksaf, een smalle rustige weg waarvan het wegdek in niet te beste staat verkeert. Op het einde bij de grote baan linksaf en nadat je de IJzer bent overgestoken rechtsaf de Peperstraete inrijden. 
Deze weg blijven volgen, die brengt je in Wylder (Wilder). Dit kleine dorp heeft ongev 300 inwoners. Hier kun je putwater van Godelieve uit Gistel verkrijgen. 
Het volgende dorp op je route is West Cappel (Westkapel) lief dorp met vlaamse huisjes. Het kerkje herbergt een rijke verzameling kunstschatten maar niet toegankelijk momenteel. 
Ivm restauratie van het dakgebint werd over het kerkje een enorme "partytent" geplaatst. Efficiënte bescherming en beschutting alleszins. 
Het kerkhof is een klein Brits kerkhof rijk, allemaal gesneuveld tijdens die mei-dagen. 
Je passeert een kasteel, maar volledig onttrokken aan het zicht door een muur en een enorme boom bij de ingangspoort. 
Tijdens WOII kwam Maarschalk Goering het graf van een gesneuvelde adellijke Duits soldaat von Werthern bezoeken en verklaarde hierbij doodleuk de kasteelinboedel tot zijn eigendom.

 
Geen pottekijkers.Partytent.Gesneuvelden tijdens mei'40.
 

           
Vlaamse roots zijn hier duidelijk aanwezig!

 
Vlaamse roots.Vlaamse roots.Vlaamse roots.
 

           De tocht gaat verder via de route Rattekot. Aan je rechterzijde is de Rexpoëde gelegen. Bij een fabrieksgebouw rechtsaf en nogmaals rechtsaf de nogal drukke D110 naar Hondschoote (in het Frans "onsjot" of "ons kot") oprijden.

 
Ooit een haven.Molen.
 

           Je rijdt de lange, licht klimmende Rue de la Liberation in, die leidt je naar de Place du General de Gaulle. Dit stadje was ooit welvarend door de wevers die hier de zgn "saai" weefden. Helaas tijdens de beeldenstorm trokken ze met hun kennis en wat nog veel erger was hun canten naar veiliger oorden. Hondschoote verpauperde, nu een rustig stadje. 
Hondschoote is bekend van de gelijknamige slag, die hier in 1793 werd geleverd tussen soldaten van de jonge Franse republiek en een in Vlaanderen verzamelde strijdmacht, bestaande uit troepen gestuurd door de Engelse koning, Hannoveranen en Oostenrijkers. De geallieerden werden verslagen en het voortbestaan van de Franse Republiek was gered. 
Een monument op de place herinnert daaraan.

 
Rue de la Liberation.Pompen maar.
 

           Op het einde van de place linksaf de rue Coppens. Langs de gerestaureerde Noordmeulen (zou de oudste van Europa zijn?) op het einde van de straat bij een grote boerderij rechtsaf. Let eens op het gemetste, kegelvormige hondehok op de binnenplaats. 
Deze rue des Trois Rois brengt je terug in België. En ja wat verder bij een grote bunker is het zover. Hier de naam heel toepasselijk Driekoningenstraat. 
Je stevent af op de eindeloze wegen van de Moeren. Deze laaggeleden gronden (tot 4m onder zeeniveau) werden in lang vervolgen tijden drooggelegd. In een poging de Duitsers wat op te houden werd het gebied door de Britten onder water gezet, maar dit lukte niet al te best. In 1944 zetten de terugtrekkende Duitsers het gebied andermaal onder water en hun spreekwoordelijke gründlichkeit kennende was het ditmaal wel raak.

 
Eindeloze wegen.
 

           De autosnelweg oversteken en je bent in Adinkerke. Tobaccoshops op elke hoek van de straat. Het kanaal oversteken via de Baileybrug en even voorbij Plopsaland ben je bij het beginpunt van deze tocht.